An Nawnjek Stap Warn Ugans




Gerva - A downloadable "Gerva" is available on this site for use in conjunction with this translation

John Buchan

AN NAWNJEK STAP WARN UGANS

Kernowek gans

Ian Jackson


E-dhyllys gans

kernoweklulyn.com


Kensa dyllans / First published 1915

Mamdytel / Original title The Thirty-Nine Steps

Trailyans / Translation © 2019 Ian Jackson


Pùb gwir gwethys. Nyns yw an pùblycacyon-ma dhe redya marnas wàr wiasva kernoweklulyn.com – ny yll radn vëth anodho naneyl bos copies, sensys aberth in ken system dascafos na treuscorrys in form vëth oll na dre vain vëth oll, poken electronek, jynweythek, dre fotocopians, dre recordyth bò fordh vëth aral, heb recêva cubmyas dhyrag dorn dhyworth an trailyor.

All rights reserved. This publication is exclusively for reading on the website kernoweklulyn.com – no part of it may be reproduced, stored in another retrieval system or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise whatsoever, without prior permission of the translator.


Olsettyans gans an trailyor in Palatino Linotype.

Typeset by the translator in Palatino Linotype.


E-dhyllys gans            kernoweklulyn.com (Viv Taskis)

E-published by             Ranjy A, 37 Bre an Eglos

Flat A, 37 Church Hill

Hellys / Helston

Kernow / Cornwall

TR16 4NE


Lymnans                     Nigel Roberts

Illustration

 

A note on the Cornish in this e-book

The Cornish of the translation takes William Jordan’s Gwrians an Bÿs as its ‘foundation text’, while looking forward to John Keigwin, William Rowe and Nicholas Boson, and back to John Tregear, Sacrament an Alter, Bêwnans Ke, and Bêwnans Meriasek.


Spellings are those of Standard Cornish (‘Kernowek Standard’ or ‘KS’). This orthography was developed under the leadership of Michael Everson in close cooperation with Professor Nicholas Williams. It aims for spellings that are as unambiguous as possible in their representation of the sounds of Cornish, and which at the same time remain faithful to the forms we encounter in the traditional Cornish texts – since these are our chief source for the language.


The whole corpus of traditional Cornish has been used to enlarge the vocabulary. This has been a necessary principle of the revival from the outset. For words and phrases that are not in Gerlyver Kescows, see the separate Glossary that accompanies this e-book; the Glossary may be downloaded in portable document format (pdf).


Constructive suggestions to correct or improve the Cornish in this book, or to correct or supplement the Glossary, may be emailed to the translator: iacobianus@googlemail.com

 

CONTENS


      1                 An den hag a veu marow

      2                 An lethor ow tallath dh’y viajys

      3                 Aneth an tavernor lienak

      4                 Aneth an radycal ombrofyor

      5                 Aneth oberwas an fordh ha spectaclys ganso

      6                 Aneth an hendyscansyth mol

      7                 An pescador pluv sëgh

      8                 Devedhyans a’n Men Du

      9                 An nawnjek stap warn ugans

      10              Lower person ow keskeverya dhe’n mor

DHE

THOMAS ARTHUR NELSON

(MARHOGYON LÔTHYAN HA’N OR)

 

A TOMMY WHEG,

Ny re garas nans yw pell, agan dew, pùb whedhel a’n sort elvednek, cries mesk Amerycans an ‘dime novel’ ha besydhys an ‘shocker’ i’n pow-ma – romans may ma wharvedhyans ow tefia lycklod, hag ow kerdhes bys in very cûr an possybyl. Pàn y’m bo cleves, gwâv passys, wosa redya oll ow creun a’n darbar lowender-na, y feuma constrînys dhe screfa whedhel dhybmo vy ow honen. Sewyans yw an lyvryn usy inter dha dhêwla, ha my whensys dhe worra dha hanow warnodho, dre gov agan felshyp hir, i’n termyn mayth yw fancys, gwyls teg aga gnas, meur moy gwirhaval ès an fethyow.

                                                                                                                                                J.B.

 

CHAPTRA 1

AN DEN HAG A VEU MAROW


Me a wrug dewheles dhia’n Cyta i’n dohajëdh-na a vis Mê, ogas dhe deyr eur, leun a dhyflassys a’m beweth. Yth esen vy i’n Wlas Coth nans o tremis, ha sqwith glân en vy anedhy solabrës. Mara pe nebonen ow targana bledhen alebma my dhe vos in cher kepar, me a vensa y sensy gesyor; saw feth o. Th’en vy bystlek drefen an gewer, th’esa cows an Sowson gemyn ow qwil wheja dhybm, nyns esa omassayans lowr dhe’m corf, ha pùb solas Loundres o maga farow, dhe’m breus vy, avell dowr sôda gesys dhe bowes i’n howl. “Richard Hannay,” yn medhaf, ha hebma yn fenowgh, “crambla a wrussys, a vab, dhe’n cledh cabm, ha res porres yw crambla in mes.”


Brathy min a vydnen pàn esen vy owth ombredery wàr oll ow forposys formyes i’n dewetha bledhydnyow in Bùlawayo. Orth kevoth an empîr me a gùntellas ow radn dhybmo – nyns o hy onen a’n radnow brâs, mès dâ lowr i’m golok vy; ha me a wrug desmygy lower maner a gafos plesour. Ow thas a’m dros, whegh bloodh, mes a Scotlond, ha bythqweth ny veuv vy devedhys tre a’y wosa; ytho Englond o neb Mil Nosweyth hag Onen dhybm, dell hevelly, ha my ow qwetyas trega ino yn parhus.


Saw i’n very dallath yth en vy tùllys anodho. Kyns pedn seythen th’en vy sqwith a weles tyleryow meur gà hanow, ha kyns pedn mis y’m bo gwalgh a’n bêwnans boosty ha gwaryjy ha resekva mergh. Ny’m bo mâta vëth dhe bassya termyn ganso, pëth o skyla dhe’m awher, pùb lycklod. Sompnys en vy dhe vysytya showr a bobel i’ga chy, saw nyns êns y kemerys yn frâs genef, dell o apert. Y fedhens y ow qwil nebes qwestyonow gwallus, tùchyng Afryca Soth, ena trailya dh’aga negys arta gà honen. Th’esa benenes Emprorethek pals orth ow gelwel dhe brës tê rag metya gans descadoryon a Sêlond Nowyth ha penscreforyon a Vancouver, ha hèn o an dra dhyflassa oll. Otta vy obma, seytek bloodh warn ugans, yagh i’m anal ha’m esyly, ha mona lowr genef rag lowenhe, ow tianowy gogo efan pùb dëdh. Ervirys veuv vy, ogatty, rag scappya dhe’n glasweltir arta, awos my dhe vos, i’n Wlascor Unyes, an den moyha ancombrys.


I’n dohajëdh-na my êth ha vexya ow mainor arhansek adro dhe’m kevarhow, may fe nampyth dhe wonys i’m brës, ha wàr ow fordh tre my a drailyas adenewen dhe’m clùb – th’o dewotty, res alowa, hag ev owth acceptya tus Wlasva. Me a gemeras dewas hir, ha redya an paperyow androw. Leun êns y a’n gedrydn i’n Ÿst Ogas, hag yth esa artykyl ow tùchya Carolydes, an Pedn-venyster Grêk. Pollat dâ lowr o va i’m estêm vy. Herwyth pùb derivas, nyns esa onen wordhy in oll an show saw ev yn unsel; ha dres hedna, th’esa va ow qwary teg, ha scant ny yller leverel ma’s nahen a’n re erel. Dell wodhyen vy, hâtyes o va yn hager-dewl in Berlîn hag in Viena, saw th’esen nyny determys dhe vos len dhodho, hag udn paper owth afydhya nag esa baryas vëth inter Ewrop ha Har Magedon lemen ev. Dell eus cov genef, th’esa qwestyon i’m pedn mar kyllyn vy cafos neb soodh i’n côstys-na. Th’esa argraf dhybm bos Albânya neb tyller gwyw may fydna den mos ha hepcor dianowyans oll.


Whegh eur, aderdro, my êth tre, omwysca, kynyewel i’n Café Royal, ha vysytya hel ilow. Show gocky o, benenes ow lappya, ha gwer sym aga vysach, ha bohes termyn th’esen vy ena. Ebron an nos o clor ha cler pàn esen vy ow kerdhes tre, dhe’m ranjy gobrenys ogas dhe Portland Place. Th’esa an rûth owth herdhya wàr leghveyn an cauns dresto’vy, leun a froth ha cows, ha my ow perthy envy a’n bobel rag anjy dhe vos bysy teg. Mowysy shoppys ha scrifwesyon, an dus payon ha’n greswesyon, th’esa gansa neb les i’ga bêwnans rag gwil pêsya dhedha. Me a ros hanter-cùrun dhe veggyor pàn wruga’ gweles dell esa va ow tianowy; kessùffror o hedna. Orth Oxford Circus me a veras in bàn, wàr an ebron a waynten, ha leverel ly solempna. Me a vydna ry dhe’n Wlas Coth udn jëdh moy, may halla gorra nampyth dhybm; mara ny wharva tra vëth, me a vydna kemeres trumach dhe Bow an Penrin i’n nessa gorhal.


Th’esa ow ranjy an kensa leur in byldyans nowyth adrëv Langham Place. Th’esa stairys kemyn, ha porthor ha den eskyner i’n entryng, saw nyns esa boosty pò haval vëth, ha pùb ranjy o degës qwit in y honen. Cas yw servons anedhys genef, ytho me a’m bo gwas rag ow cherya vy, hag ev heb lavurya ma’s i’n jëdh. Y fedha ow tos kyns eth eur pùb myttyn hag ow tepartya seyth eur gordhuwher, rag nyns esen vy ow kynyewel i’n chy bythqweth.


Th’esen vy i’n very gwrians a dhesedha an alwheth i’n daras pàn wruga’ merkya den orth ow fenelyn. Ny wruga’ gweles y dhevedhyans, ha my ow plynchya orth y fygùr rybo’ mar sodyn. Den moon o va, ha barv got a vlew gorm ganso, ha dewlagas sherp ha blou ha bian. Me a’n aswonys, dell o va tregor udn ranjy wàr an leur awartha, ha my orth y salusy neb treveth kyns.


“Alla’vy cows genowgh?” yn medh. “Alla’vy dos ajy rag tecken?” Th’esa va ow qwetha y lev gans caletter rag crena, ha’y dhorn ow qwil pawa wàr ow bregh.


Pàn wrugaf egery an daras, me a sînas dhodho, entra may halla. Kettel veuva dres an treuthow, ev êth ha fysky dhe’m rom dhelergh, mayth en vy ûsys dhe vegy ha dhe screfa lytherow. Ena ev a dheuth in udn wybya dhybm arta.


“Yw an daras in dadn alwheth?” ev a wovydnas yn fevrus, hag ev ow lacya an chain gans y dhorn y honen.


“Drog yw genama glân,” yn medh, uvel y vaner. “Favour brâs re wruga’ govyn, saw why yw den, a’gas syght, a wor convedhes. Th’esewgh i’m preder oll an seythen, abàn gefys vy trobel. Now, a vydnowgh why gwil torn dâ dhybm?”


“Parys oma dhe woslowes orthowgh,” yn medhaf. “Heb dedhewy moy.” Anies veuv vy solabrës dre fara coynt an gwesyk nervus-ma.


Yth esa servyour a dhewosow wàr an tâbel ryptho, may whrug ev lenwel dowr tobm Alban ha sôda ino. Ev a’n evas, try therlonk, ha terry an wedren crack pàn y’s gorras dhe’n bord.


“Pardon,” yn medh. “Tabm amayes ov vy haneth. Dell yw happyes, i’n eur-ma, a worowgh? th’ov yn farow.”


Esedhys veuma wàr ow hadar vrehek ha tùchya ow fib.


“Fatl’yw hedna dhe omglôwes?” me a wovydnas. Certan en vy lebmyn dell esa den muscok obma, ha res o dhybm y dhyghtya.


Minwharth a flyckras dres y vejeth gwydnyk. “Muscok nyns ov vy màn – na whath. Now, aspia a wrugaf ortho’why, ha my ow rekna why dhe vos pollat neb â wàr y gàm. Ow rekna inwedh dell owgh why onen onest, heb own a wary dornas hardh. Me a wra kyfy dhywgh. Otham a’m beus a weres, possa otham ès dell esa dhe dhen bythqweth, ha res yw dhybm surhe y halla’vy scodhya warnowgh.”


“Gwrewgh derivas gàs whedhel,” yn medhaf, “ena me a lever dhywgh.”


Ev a wrug crefhe y honen, dell hevelly, rag strîvyans brâs, ena dallath clatter a’n coynta. Me a wrug fyllel a’y gonvedhes i’n kensa prës, ha res o dhybm govyn hedhy ha styryans. Otta ascorn an câss:


Amerycan o va, dhia Kentùcky, ha wosa y benscolyans ha dâ y begans, ev a vedra gweles an bÿs efan. Ev a screfas nebes, hag obery avell gohebyth bresel dhe neb jornal in Chycâgo, ha passya bledhen pò dew in Ewrop a’n Soth-Ÿst. Dell o apert, yethor spladn o va, hag aswon an gowethas i’n côstys-na yn tâ lowr. Th’esa ow côwsel meur y wodhvos a lies hanow a welys vy, ha cov dhybm whath, i’n paperyow nowodhow.


Ev a wrug mellya gans an wlasegeth, dell lavaras, rag hy dhe vos a les wàr an dallath, a’y wosa dre rêson na ylly ev hepthy. Dell esen vy orth y vrusy, ev o pollat lybm ha dybowes, porposys pùb termyn dhe hedhes bys in gwrëdh an mater. Ev a wrug hedhes nebes hirra inans ès dell esa cùssel dhâ ganso.


Th’eso’vy ow tascor an pëth a dherivas ev kebmys dell wrugaf ùnderstondya. Adrëv kenyver Governans hag oll an luyow ervys yth esa môvyans brâs in dadn gel, devîsys gans tus pòr beryllys. An den-ma a’n cafas dre wall; dynyes o va ganso; ev êth pelha; ena ev a veu kychys. Dell wruga’ convedhes, anarkystyon dheskys o an moyha radn a’n dus ino, a’n sort plegys dhe wil wheldroyow, saw yth esa arhansoryon inwedh, ow qwary rag mona. Gwainya prow brâs a yll den conyng in marhas eus ow codha, ha porpos pùbonen a’n dhew rencas-ma o domhel oll Ewrop.


Ev a dherivas lower coyntys, hag y ow styrya cals a daclow o penpleth dhybm kyns – wharvosow in Bresel an Balcanyow, fatell veu udn stât conqwerrour desempys, prag y feu pùb kefrysyans gwrës ha dyswrës, prag yth êth certan tus mes a wel, hag a ble teuth pùb giewen an vresel. Meder oll an bras o settya Rùssya ha Jermany an eyl warbydn y gela.


Pàn wovydnys vy praga, ev a lavaras bos breus gans an bagas anarkyst dell ylly hedna ry spâss dhe wythres. Y fedha pùptra i’n tedhlester, hag anjy intentys dhe weles bÿs nowyth ow tos anodho in mes. Y fedha an gevalavoryon ow crafa shekels pals, hag ow prena oll an browsyon in udn 

wil fortyn. Kevalaf ny’s teva keskians, yn medh, na mamvro naneyl. Ha pelha, th’esa an Yêdhow sevys in hy hilva, ha’n Yêdhow owth hâtya Rùssya lacka ès iffarn y honen.


“Eus marth dhywgh?” ev a grias. “Dres try cans bledhen yth yns y tormentys, ha hebma yw an gam wàr dhelergh wosa an pogromys. Yma an Yêdhow in pùb plâss, saw res yw mos dhe’n stairys dhelergh, ha pell wàr nans, rag y drouvya. Kemerowgh kenyver onen in mesk cowethasow kenwerthek brâs a’n Tewtonas in ensompel. Pàn vydno’why gwil negys orthy, an kensa den dell wrewgh metya yw Pryns von und zu Neppyth, den yonk ha jentyl, ow côwsel Sowsnek Eton-Harrow. Saw nyns yw ev gwarior a vry. Mars yw gàs negys brâs, why a wra mos adrëv dhodho ha cafos Westfâlyan, balek y jalla, kil-ledrek y dâl, ha’y vanerow kepar ha fara hogh. Ev yw an den negys Alman usy ow qwil crena dhe baperyow an Sowson. Saw mars eus dhywgh chyffar a’n brâssa ehen, mayth yw res bargednya gans an very mêster y honen, why a dheu ha dierbydna, chauns deg worth onen, Yêdhow bian, gwydn y fâss, esedhys wàr gadar Bath, ha lagas nader ruglen ino. Eâ, sera, hèn yw an den usy ow rêwlya an bÿs i’n present termyn, ha’y gollel yw pychys in Empîr an Sar, drefen y das dhe vos scorjys ha’y vodryp outrayes in neb pendra udn margh ryb an Volga.”


Ny yllyn vy hepcor leverel nag esa sowenyans teg dh’y anarkystyon Yêdhowek i’n tor’-ma.


“Nag eus, hag eus defry,” yn medh. “Anjy a wrug gwainya neb gradh, saw bonkya warbydn tra yw brâssa ès mona, tra na yller y brena, anyen omlath coth a vab den. Bos ledhys mars yw gàs peryl, desmygy neb baner, neb gwlas a vydnowgh, ha batalyas abarth dhedha, ha mars owgh a’y wosa yn few, alena in rag y fedhowgh warnodhans dôtys oll. An soudoryon-ma, dewolow wocky, re gafas neptra usons ow cara, ha hedna a wrug omwheles pùb devîs dâ in Berlîn ha Viena. Saw whath ny worras ow hothmans aga dewetha carten i’n gwary – cabmen na wrussons. An âss, yma ev cudhys i’ga brehal, ha mara ny alla’vy gortos yn few dres an mis a dheu, anjy a vydn y settya trigh dhe’n tâbel.”


“Saw dell esof ow convedhes, why yw yn farow,” me a lavaras in udn woderry y gows.


 “Mors janua vitae,” yn medh ha minwherthyn. [“Mernans: an porth dhe vêwnans” (lavar coth an Frankmasons)]  (Aswonys o an devyn dhybm: scant ny wodhyen vy Latyn vëth dresto.) “Me a wra y glerhe, saw res yw desky showr a daclow dhywgh yn kensa. Mars eso'why ow redya gàs baper nowodhow, nyns yw Constantyn Carolydes hanow ùncoth dell dyba’?”


Esedhys veuv vy serth dewhans, rag me a redyas anodho i’n very dohajëdh-na.


“Ev yw an den re wrug myshevya oll aga gwary. Ev yw an brâssa brës i’n holl show, ha den onest kefrës, dre hap. Ytho wàr rol an negys re beu moldrans nans yw dewdhek mis. Me a dhyskevras hedna – heb caletter, rag y hyll pùb den fol desmygy kebmys. Saw me a dhyskevras an fordh dôwlys dh’y wil inwedh, ha mortal veu an godhvos-na. Hèn yw skyla dhe’m tremen.”


Ev a wrug kemeres secùnd dewas, ha my orth y gemysky ragtho, dre rêson an brybour dhe vos owth higedna wortyweth wàr ow fancy.


“Y ladha ny yllons in y bow y honen, rag yma gwethysy a Epyrôtas ganso a’n sort parys dhe dhyscrohedna dama wydn. Saw an 15ves mis Efen y fëdh ev ow vysytya an dre-ma. Hag yma ûsadow nowyth dhe’n Sodhva Dramor Vretednek: gelwel tus kesgwlasek dhe gyffewy tê, ha’n brâssa kyffewy trevnys dhe’n dedhyans-na. Now, Carolydes yw sur an chif-ôstyas, ha mar teu ow hothmans ha spêdya dell yns y whensys dhe wil, nefra nyns â va tre dh’y dhinasydhyon garadow.”


“Hèn yw sempel lowr, neb cor,” yn medha’. “Gwrewgh y warnya ha’y wetha chy.”


“Ha degemeres aga rewlys ynsy?” ev a wovydnas sherp. “Mar ny dheuva, vyctory a vëdh dhedhans y, rag ny yll den vëth ma’s ev dygabma oll an dhol. Ha mars yw y Wovernans gwarnyes, dos ny vydn an den, rag na wor ev kebmys a vëdh gaja an gwary fest uhel i’n 15ves mis Efen.”


“Pandr’orth an Governans Bretednek?” yn medha’. “Ny vydnons y gasa ôstysy dhe voldroryon. Gwrewgh sîna dhedha, hag anjy a wra gorqwetha dhe voy.”


“Prow vëth. Mara pêns y ow stoffya dha dre-ma leun a helerhysy hag ow tobla an creslu, y fia Constantyn onen marow ha deu bytegyns. Nyns usy ow hothmans i’n hapwary-ma rag gwainya whegydnow. Occasyon a vry, hèn yw gà whans rag cowlwil an ladhans, hag oll Ewrop orth y lagata. An moldror a vëdh Awstryan, ha plenta vëdh an dùstuny rag dysqwedhes scodhyans kel a’n vrâsyon in Viena hag in Berlîn. Gow iffarnak vëdh hedna, sur, mès an câss a wra hevelly du lowr dhe’n bÿs. Nyns yw ow geryow air tobm, sera, an devîs melygys-ma yw godhvedhys dhybm in oll y vanylyon, ha my owth afydhya dhywgh fatell vëdh an purra drog-galneth wosa termyn an Borgias. Saw ny wher mars eus den, onen ow convedhes rosow an bras, knack obma in Loundres an 15ves mis Efen, yn few. Ha’n den-na, y fëdh ev agas servont, Franklin P. Scudder.”


Tabm ha tabm, th’esa an gwesyk ow plegya dhybm. Degës veu y dhewawen kepar ha maglen logas brâs, hag yth esa tan a vatel in y lagasow lybm. Mars o va rackor a whedhlow gwag, th’o mêster a’n waryva kefrës.


“Ple whrusso’why dyskevra an story-ma?” me a wovydnas.


“An kensa hynt a gefys vy in tavern ryb an Achensee in Tyrol. Hèn o dallath an helgh, hag assembla toknys erel an câss a wrug avy in shoppa pelour i’n qwartron Galycyan in Bùda, in Clùb Estrenyon in Viena, hag in gwerthjy bian a lyvrow ogas dhe’n Racknitzstrasse in Leipzig. Me a wrug collenwel oll an dùstuny deg dëdh alebma in Parys. Ny alla’vy derivas an manylyon i’n eur-ma, rag istory hir lowr ywa. Pàn veuv vy perswâdys a’m tybyans yn tien, me a wodhya convedhes dell o res dhybm dysapperya, ha dos dhe’n dre-ma wàr fordh dhydro ha coynt dres ehen. Pàn wruga’ dyberth orth Parys, th’en vy Frank-Amerycan yonk ha fascyonus; pàn gemerys vy trumach mes a Hamborg, th’en vy marchont Yêdhowek in chyffar adamans. In Norwey th’en vy studhyor Sows a scrifow Ibsen, cùntellor a dhefnyth rag arethyow, saw pàn wruga’ dyberth orth Bergen th’en vy den gwaya-mir a fylmys sky-resek specyal. Ha me a dheuth obma dhyworth Leith gans lower kydnyk glus predn i’m pocket rag profya dhe’n paperyow nowodhow in Loundres. Bys de, dyscleryes veu pùb ol genef yn tâ, dell hevelly, ha my lowen teg. Ena ...”


Dystemprys veuva, dell hevelly, orth cov a’n dra, hag ev a wrug terlenky nebes moy a’n dowr tobm.


“Ena me a aspias den a’y sav i’n strêt ryb an byldyans-ma wàr ves. Gortos clos i’m rom my a wrug ûsya der an jëdh, heb walkya an dre ma’s i’n tewlder rag our pò dew. Th’esen vy orth y aspia pols dâ dre’m fenester, hag orth y aswon, dell dybys ... Ev a dheuth ajy ha côwsel orth an porthor ... Pàn veuv vy devedhys newher a’m kerdh dhe’n chy, me a gafas carten i’m lythergyst. Warnedhy th’esa hanow an den ov vy lyha whensys dh’y vetya i’n oll an bÿs gwrës gans Duw.”


Heb dhowt, tremyn ha syght ow howeth, an ewn euth noth wàr y fâss, y feu ow surneth a’y onester collenwys dredha. Nebes lebmys veu ow lev ow honen pàn wovydnys pëth a wrug ev nessa.

“Convedhys veu dhybm dell en vy botellys mar certan avell pyckel hernen wydn, ha nyns esa ma’s udn scappyans. Res o dhybm merwel. Ow helhysy mars esens ow cresy y feuv vy marow, anjy a vydna codha arta in cùsk.”


“Fatell wrusso’why spêda a’n dra?”


“Me a lavaras dhe’n den usy chambrour dhybm dell en vy gyllys clâv lowr, ha me a wrug lywa ow bejeth rag mâkya enewores. Nyns o hedna cales màn, rag my dhe vos tùllwyscor sley. Ena me a gemeras corf marow – yma body marow dhe gafos in Loundres pùb eur oll mar corowgh le may ma dhe fanja. Me a’n dros tre in cofyr wàr garyach peder ros, hag otham a weres wàr an stairys dhe’m rom in bàn. Dell wodhyr, res o dhybm grahella nebes dùstuny rag whythrans sodhogyl a’m ancow. My êth dhe’m gwely ha govyn orth ow chambrour kemysky draght cùsca dhybm, ena erhy dhodho voydya in kerdh. Whensys o va dhe dhry medhek, saw th’esen vy ow cùssya ha leverel na vydnen vy godha’ den fysek vëth. Pàn en vy genef ow honen oll, me a dhalathas conterfeytya wàr an corf-na. Y vusur o kehaval ha’m brâster vy, hag ev merwys re y syker, dell veu breus dhybm, ytho me a settyas neb gwyrosow obma hag ena yn parys. An challa o an gwanboynt i’n hevelepter, ytho me a wrug y dhystrôwy gans revolver. Dre lycklod, y fydn nebonen afydhya vorow fatell glôwas ev son a dedn, saw nyns eus kentrevak vëth wàr ow leur vy, ha me a rekna dell dela y lavasos. Ytho me a worras an corf i’m gwely, gwyskys i’m pyjamas vy, ha’m revolver a’y wroweth wàr dhyllas an gwely ha deray mynsek adhedro. Ena me a wyscas ow honen in sewt a veu sensys rybo’ dhe bùb otham. Ny vydnen vy bedha dyvarva, rag own may hallen vy gasa olow, ha dres hedna, dybrow glân o tria mos wàr an strêtys. Yth esewgh why i’m prederow oll an jëdh, ha ny yllyn ma’s gelwel orthowgh. Th’esen owth aspia mes a’m fenester erna welys why dhe dhos tre, ena me a slynkyas an stairys wàr nans rag omvetya genowgh ... Otta, sera, why a wor lebmyn a’n negys kebmys dell worama vy.”


Esedhys o va whath, ha’y dhewlagas ow plynchya kepar ha pàn ve cowan, ha’y nervow in treneyj, mès cowl-dhetermys bytegyns. Surhës en vy yn tâ solabrës y vos ow leverel an gwir. Whedhel o va moyha gwyls, saw my re glôwas lies whedhel ascorn pedn leugh hag anjy dysqwedhys a’y wosa dhe vos gwiryon, ha’m ûsadow yw jùjya an den kyns an story. Mara mydna ev establyshya y honen i’m ranjy, ena trehy an gùdhùk dhybm, y whrussa derivas nampyth clorra.


“Roy gàs alwheth,” yn medha’, “my â ha gweles an corf marow. Gwrewgh ascusya ow rach, saw res yw tabm prevy an gwrioneth mar callaf.”


Ev a shakyas y bedn yn trist. “Gàs govynadow yw dell dhargenys, saw ny’m beus. Yma va wàr ow chain ha hedna wàr an voos omwysca. Res o gasa an alwheth wàr ow lergh, rag na yllyn alowa chêson a dhrogdybyans. An dus jentyl usy orth ow helghya, th’yns y cytysans skentyl lowr. Res yw dhywgh perthy fydhyans ino’vy haneth, hag avorow y fëdh dùstuny a’n corf marow-na, yn tâ teg.”


Th’esen vy ow predery tecken pò dew. “Unverhës. Me a vydn trestya dhywgh haneth. Me a wra gàs gorra in dadn alwheth i'n stevel-ma, ha’y alwheth genama vy. Marnas udn ger, a Vêster Scudder. Gwirleveryas o’why, dell gresa’, mès mar nyns owgh yn tefry, res yw gwarnya dhywgh y bosaf handlor codnek a wodn.”


“Sur,” yn medh, ha sevel sodyn ha freth in bàn. “Godhvos gàs hanow, nyns ov enorys anodho, sera, saw gesowgh vy dhe leverel agas bos den gwydn. Ha gwrewgh lendya alsen dhybm, dre blegadow.”


Me a’n hùmbroncas ajy dhe’m chambour ha gasa dhe wary frank. Wosa hanter-our y teuth fygùr in mes esen vy owth aswon scant. Nyns o tra vëth heb chaunj saw y lagasow yn unsel, sherp ha nownek. Dyvarvys o ev glân, y vlew o rydnys i’ga cres, ha trehys veu y abransow. Gans hedna, y’n jeva stauns a dhyscans breselek, exampyl perfeth o va, bys in arlyw gell y fâss, a neb soudor Bretednek a renk, wosa termyn hir a dûta Eyndek. Th’esa unweder ganso kefrës, neb a worra ev dh’y lagas, ha pùb leveryans Amerycan o gyllys dhywar y gows.


“Re’m pât! Mêster Scudder –” me a stlavas in udn hockya.


“Nyns ov vy Mêster Scudder,” ev a wrug êwna; “Capten Theophilus Digby, a’n dewgansves Gùrcas, dewhelys dhe’n wlas tre in y dermyn frank. Gwaitys yw dell vedno’why remembra, sera.”


Me a wrug darbary gwely dhodho i’m rom megy ha mos dhe’m groweth vy, moy lowen ès dell veuma nans o mis leun. Traweythyow i’n bencyta-ma nakevys gans Duw, y feu neb wharvos byttele.


Me a dhyfunas ternos ha clôwes ow gwas, Paddock, fatell esa va ow qwil noys an jowl orth daras an rom megy. Paddock o pollat may whruga’ torn dâ dhodho alês wàr an Selakwy, hag ev arvedhys genef kettel dheuth vy dhe Englond. Th’esa kebmys helavarder ganso, ogas lowr, dell eus gans dowrvargh, ha nyns o va chambrour meur y dalent, mès y hyllyn trestya dh’y lelder, heb mar na martesen.


“Sens dha hùbbadùllya, Paddock,” yn medhaf. “Yma cothman dhybm, Capten – Capten” (kellys veu cov a’y hanow) “ow campya i’n rom-na. Gwra parusy haunsel dhe dhew dhen, ena deus ha my ow styrya.”


Me a dherivas dhe Paddock whedhel brav, an cothman fatell o onen meur y vry, ha’y nervow in studh idhyl wosa gorlavuryans, ow tervyn powes ha cosoleth heb ambos. Res porres o na wothfa nagonen y vos obma, poken y fedha omsettys gans messajys dhyworth an Sodhva Eyndek ha’n Pedn-venyster ha’y sawyans dyswrës. Y coodh alowa, th’esa Scudder ow qwary y bart yn frentyn pàn dheuth ev dhe’n haunsel. Ev a vera stark orth Paddock der y unweder, kepar ha sodhak Bretednek poran, govyn ow tùchya Bresel an Boers, ha tôwlel dhybm cals a story adro dhe vâtys fyscsyonek. Ny wodhya Paddock leverel ‘sera’ dhybmo, mès yth esa ow qwil ‘sera sera’ orth Scudder kepar ha pàn ve y vêwnans i’n vantol.


Me a’n gasas dhe gowethya gans an paper nowodhow ha box a cygarow, ha my ow mos dhe’n Cyta bys i’n eur ly. Pàn dheutha’ tre, th’esa tremyn brâs ha poos wàr dhen an eskyner.


“Hager-wharvos obma hedhyw vyttyn, sera. Anedhyas in Nyver 15 re wrug omladha y honen gans godn. Anjy re’n dug dhe’n marowjy namnygen. Ma’n creslu ena vàn lebmyn.”


Me a ascendyas dhe Nyver 15, ha cafos copel a greswesyon hag arolegyth dhe vos bysy i’ga whythrans. Me a wrug nebes qwestyonow gocky, hag anjy a’m pôtyas mes yn scon. Ena me a gafas an den a veu chambrour kyns dhe Scudder, ha’y bùmpya, saw apert o nag esa gorgîs vëth ganso. Onen ha kynvan in y lev o va, ha’y fâss kepar ha corflan, hag êsy lowr y gonfortya dre hanter-cùrun.


My êth dhe whythrans an cùrunor i’n nessa dëdh. Cowethyas in neb chy dylla a ros dùstuny dell wrug an den tremenys dry dhodho kynygow glus predn, hag ev o, dh’y vreus, mainor dhe gowethas Amerycan. Seyth an cùrunor a jùjyas an câss dell o va omladhans ha’n brës mes a’y rewl, ha’n nebes taclow personek a veu dascorys dhe’n Consùl Amerycan rag gà dyghtya. Me a dherivas oll an mater dhe Scudder, ha meur y les ino. Ev a lavaras ass o va hirethek a vos i’n whythrans-na, rag ev dhe dyby fatell via mar spicek dell ve redya artykyl a’th ancow dha honen. 


I’n kensa dew dhëdh mayth esa ev tregys genef i’n rom dhelergh-na, th’o va pòr gosel. Ev a redya ha megy nebes, ha gwil crug a screfa in lyvryk cov, ha pùb gordhuwher y fedhen ny ow qwary gwëdhpoll, hag ev orth ow stewadny vy. Dell gresa’, th’esa va ow cherya y nervow bys in yêhes arta, rag ev a bassyas termyn vexus lowr. Saw i’n tressa dëdh me a’n gwelas dell esa ow mos dybowes. Ev a stagas rol dhe’n fos a’n dedhyow bys i’n 15ves mis Efen, ha’ga thyckya an eyl wosa y gela gans pluven blobm rudh, ha keworra covnôtyans berdhorn ryb pùbonen. Y fedhen vy ow tos ha’y gafos codhys in hunros morethek, ha’y lagasow lybm omdednys, ha wosa pùb pryjweyth a’n ombrederyans yth o tuedhys pòr dhyglon.


Ena me a verkyas dell esa ev ow mos wàr bigow dreyn unweyth arta. Y fedha ow coslowes orth sonyow bian, hag ow covyn prest mars o Paddock den dhe drestya dhodho. Bohes weyth yth o pòr growsek, hag ev a wrug dyharas. Nyns ov vy whensys dh’y vlâmya. Me a vydna alowa dhodho moyha gyllyn, rag y oberen dhe vos onen vehus.


Sawder y grohen y honen, nyns o hedna y drobel, mès spêda y dowlen dell veu hy tôwlys. An denyk-na o colonecter pur dredho, heb spot medhel vëth. Udn nos y feuva pòr solempna.


“Now, Hannay,” yn medh, “dhe’m breus, y coodh dhybm ry downha ùnderstondyng a’n aventur-ma. Cas vëdh genef departya heb gasa ken onen wàr ow lergh rag batalyas.” Hag ev a wrug derivas manylyon a’n pëth na glôwys vy ma’s dyscler kyns.


Ny wrugaf y attendya yn tywysyk. In gwrioneth, yth o y anethow y honen a voy les dhybm agès y wlasegeth. I’m reknans vy, Carolydes ha’y writh nyns o bern vëth genef, ha my whensys dhe jarjya hedna oll dhodho ev. Ytho radn vrâs a vyns a dherivas, hy êth slyppys mes a’m cov yn tien. Kebmys dell esof ow remembra, ev a lavaras pòr gler na dhalethy an jùparty erna ve Carolydes devedhys in Loundres, ha’n peryl ow sordya mes a’n very gwartha, le na vedha skeus vëth a dhrogdybyans. Ev a wrug mencyon a venyn – Julia Czechenyi – esa maglys neb maner i’n peryl. Y fedha hy an edhen dynya, dell veu convedhys dhybm, rag kemeres Carolydes mes a with y wethysy. Th’esa va ow côwsel a neb Men Du inwedh hag a dhen stlav wàr y davas, hag ev a dhescrefas nebonen pòr gewar na ylly campolla heb scruth – den coth, mès yonk y lev, a wodhya gwil cûgh dh’y lagasow kepar ha falhun.


Th’esa ow côwsel a’y vernans yn fenowgh kefrës. Mortal porposys o va dhe wainya in y ober bys i’n dyweth, mès heb gwil fors vëth a’y vêwnans ev.


“Dell dyba’vy, th’yw pecar ha codha in cùsk pàn vosta sqwith oll, ha dyfuna ha cafos dëdh a hâv ha sawor gora ow tos orth an fenester ajy. Dhe Dhuw y whrug vy grassa lies myttyn a’n par-na pàn esen vy in Pow an Glaswels pell, ha grassa Dhodho me a vydn, dell waita’, pàn wrellen vy dyfuna a’n tu aral dhe’n Jordan.”


I’n nessa dëdh yth o va meur moy hudhyk, hag th’esa ow redya bewgraf Stonewall Jackson dres ourys. My êth ha kynyewel gans injynor bal mayth o res dhybm y weles rag negys, ha dewheles hanter wosa deg aderdro hag abrës dh’agan gwëdhpoll kyns mos dhe’m gwely.


Th’esa cygar i’m min, dell eus cov genef, pàn wrugaf egery daras an rom megy. Nyns esa bollen vëth ow colowy, ha my ow cafos hedna coynt. O Scudder gyllys dh’y wely solabrës?


Me a wrug sqwychella crack, saw nyns esa den vëth i’n rom. Ena me a aspias nampyth i’n gornel bell, ha gasa an cygar dhe godha, ha whës ow tardha dhybm in ewn euth.


Ow ôstyas vy, th’esa a’y wroweth omlêsys wàr geyn. Th’esa collel hir der y golon hag ev beryes stag i’n leur.


CHAPTRA 2

AN LETHOR OW TALLATH DH’Y VIAJYS


Me a sedhas wàr jair brehek, ha whans brâs dhybm a wheja. Pymp mynysen y turya, ha fyt a scruth ow sewya. An fâss truan wàr an leur, gwydn, stag y lagasow, th’o moy ès dell wodhyen vy perthy, ha me a gemeras lien moos ha’y gudha. Ena my êth in udn drebuchya dhe’n amary, cafos an dowr tobm ha lenky lower ganowas. Me a welas, kyns, tus a veu marow sodyn; gwir, re anodhans a ledhys mavy in Bresel Matabele; saw dyffrans o an gwrians afleythys-ma in dadn do. Bytegyns, gans caletter me a wrug dascùntell ow honen. Me a veras orth ow euryor, ha gweles bos hanter wosa deg.


Desempys y teuth tybyans dhybm, ha me a whythras an ranjy dour. Nyns esa den vëth dhe gafos, nag ol vëth a dhen, saw me a worras keas ha predn wàr oll an fenestry ha settya an chain dhe’n daras.


Lebmyn th’en vy devedhys tabm ha tabm dhe’m rewl, ha gallos predery arta. Cowl-dhesmygy an dra, me a’n gwrug dres udn our, heb hast, rag termyn frank dhe vos dhe’m ombrederyans bys whegh eur, ogas lowr, mar ny wrêns an voldroryon dewheles.


Th’esen vy in check pooth – hèn o lowr apert. Gyllys o pùb dowtyans oll a Scudder, y whedhel ha’y wiryoneth. Yth esa prov dyblans a’y wroweth in dadn an lien moos. An dus hag a wodhya ev dhe wodhvos myns a wodhya, anjy a’n cafas, hag ûsya an gwelha fordh rag diogelya y daw. Eâ; saw th’esa i’m rômys dres peswar dëdh, ha res yw y eskerens dhe gonvedhes dell wrug ev kyfy dhybm. Ytho y fedhen vy an nessa tremenor. Haneth whath, pyw a wor? pò avorow, pò trenja, mès yth esa dewetha sentens warna’, certan.


Ena me a dybys ken lycklod desempys. Mars ellen vy lebmyn ha gelwel an creslu, pò mos dhe’m gwely ha gasa Paddock myttyn dhe gafos an corf marow ha dh’aga gelwel? Pana whedhel a vydnen vy derivas a Scudder? Dhe Paddock me a lavaras gow in y gever, hag oll an dra fest skeusus. Mar teffen vy ha gwirleverel pùptra a dherivas ev dhybm, ny vensa an creslu ma’s wherthyn orthy’. Mil worth onen o an chauns my dhe vos cùhudhys a’n moldrans, ha crev lowr o an dùstuny kerhynek rag ow cregy. Aswonys en vy dhe vohes pobel in Englond, ny’m bo mâta ogas a ylly bos test a’m natur. Hedna, par hap, o dhe’n eskerens kel-na gà meder. Conyng lowr êns y rag tra pynag a ve, ha pryson in Pow an Sowson o udn vaner bos ryddys ahana’ bys dres an 15ves mis Efen, mar dhâ avell collel i’m devron.


Dres hedna, mar teffen vy ha derivas oll an mater, hag anjy ow cresy dhybm dre verkyl, y fien vy ow qwary gà gam gà honen. Carolydes a vydna gortos in chy, an very pëth o gà whans. Neb rêson, gweles Scudder ha’y fâss marow a’m gasas cryjyk lel a’y dowlen, leskys ow holon. Gyllys o va, saw ev a wrug kyfy dhybm, ha my constrînys lowr dhe bêsya y whel.


Y fedhys ow sensy hobma tra wharthus martesen in den mayth o y vêwnans in kebmys peryl, saw indella th’esen vy ow tyby. Pollat kemyn y gynda oma, heb bos moy colodnek ès re erel, mès cas yw genef gweles dremas ledhys, ha Scudder – ny vedha an gollel hir-na y worfen, mar kyllyn vy gwary in y le.


Th’esen vy ow tesmygy hebma oll dres ourys dew, nena ervirys veuv vy. Res o dhybm vansya neb fordh, ha gortos vansys bys pedn secùnd seythen mis Efen. Ena res vedha cafos maner omdava gans pobel an Governans ha derivas myns a dherivas Scudder dhybmo. A mydna, re Dhuw, unweyth derivas moy! A mednen vy dhe voy, attendya an bohes pëth a dherivas defry! Ny wodhyen vy tra vëth ma’s fethow pòr ajwiak. Brâs o an peryl, ha my ow tos der an perylyow erel yn salow kyn fe, na vydnens y cresy dhybm wàr an dyweth. Res o kemeres chauns a hedna, ha govenek genef a nebes happyans rag afydhya ow whedhel in gwel an Governans.


An kensa oberen o durya der an nessa teyr seythen. An jëdh-ma o an 24a mis Mê, ytho ugans dëdh a gudhans kyns lavasos côwsel orth an auctorytys. Dhe’m reknans, y fedha dew barcel a dus orth ow whelas – eskerens Scudder, rag trehy hanvos dhybm, ha’n creslu, a vydna cafos an den a wrug moldra Scudder. Helgh penscaf vedha, ha’y wetyas o confort brâs, coynt teg. Lows en vy mar bell, wolcùm mayth o pùb gwythres nowyth. Hadre ve res esedha yn tygoweth gans an corf marow-na ha gwil tendans dhe Fortyn, nyns en vy gwell ès kenak sqwattyes; maras esa codna ha sawder ow scodhya wàr skians, ha’m skentylsys ow honen i’n prov, parys en vy dhe vos lowen anedhy.


An nessa preder a dheuth dhybm: esa gans Scudder neb scrifow rag ry gwell gedyans i’n mater? Me a dednas an lien moos wàr dhelergh ha sarchya in y bockettys, rag nag esa dhybm plynchyans na felha a’n corf. An fâss o marthys cosel gans den a veu gweskys wàr nûk dhe’n dor. Nyns esa tra vëth i’n ascra, tra vëth ma’s nebes bathow munys ha sensor cygar in pocket an grispows. I’n lavrak yth esa kellylyk vian ha nebes bathow arhans, hag in pocket tenewen y jerkyn th’esa câss cygarow coth a grohen grocodyl. Nyns esa ol vëth a’n lyvryn du bian may whrugaf y weles ow covnôtya ino. Hedna a gemeras y voldror, heb dhowt.


Saw pàn wruga’ meras dhywar ow gweyth in bàn, me a aspias fatell veu tregys tedna egerys i’n bord screfa. Ny via Scudder whensys màn dh’aga gasa i’n studh-na, rag ev dhe vos an moyha kempen inter sojetys an ancow. Res yw nebonen dhe whelas neppyth – an lyvryn martesen.


My êth oll adro dhe’n ranjy ha cafos pùptra dhe vos pyllys – lyvrow a’n tu aberveth, tregys tedna, amarys, boxys, ha pockettys pùb gwysk i’m dyllasva kefrës, ha’n bord lestry i’n kynyowva. Heb ol a’n lyvryn. Pùb lycklod, an envy a’n cafas, saw ny wrussons y cafos an dra orth corf Scudder y honen.


Ena me a gemeras lyver mappys in mes ha whythra orth mappa brâs a’n Enesow Bretednek. Th’esa tybyans dhybm a scappya dhe neb qwartron gwyls, may whre les dhybm ow creft an glasweltir, rag my dhe vos logosen vrâs ha maglen i’m kerhyn in tre. Dell dybys, y fedha Scotlond an gwelha dôwys, rag ow herens avy, th’êns y Albanas, ha my abyl dhe vos degemerys avell Alban kemyn in pùb plâss. Ow hensa tybyans o omwil vysytyor Alman, rag ow thas a’n jeva cowethysy Alman, hag yth esen vy ow côwsel Almaynek pòr dhâ dhia’m megyans, heb gwil mencyon a’m teyr bledhen a whelas mûn cober in Damaralond an Almanas. Saw me a gonsydras dell vedha le hewel mar pedhen vy Scot, ha le alînys dhe vyns a wodhya an creslu, par hap, a’m dedhyow a veu. Me a wrug determya Gallowey dhe vos an gwelha covva. Tyller gwyls o va, ha’n nessa dhe’n or, kebmys dell yllyn vy rekna, hag in syght an mappa nyns o tew y boblans.


Sarchyans in Bradshaw a dhysqwedhy train dhe voydya orth Sen Pancras dhe 7:10, rag ow londya vy androwweyth in kenyver gorsaf in Gallowey. Hèn o dâ lowr, saw moy a bris  o an qwestyon, fatell dhov vy dhe Sen Pancras? rag certan y fedha cothmans Scudder owth aspia wàr an strêtys. Th’esen vy in penpleth pols dâ; ena me a’m beu awen, mayth êth avy dhe’m gwely ha cùsca dew our troblys warnedhy.


Me a dhyfunas orth peswar eur hag egery keas fenester an chambour. Th’esa golow gwadn devedhyans a vyttyn a hynon hâv ow lenwel an ebron, ha’n golvanas ow tallath aga hân. Ow tyflasa th’esen vy yn tien, hag owth omsensy fol nakevys gans Duw. Ow thuedhyans o gasa oll inter keun ha breyny, ha trestya dhe’n creslu Bretednek regardya an câss yn resonus. Saw pàn esen vy ow tasqweles an savla, ny gefys vy argùment vëth warbydn ow ervirans newher, ytho, cabm ow min, me a dhetermyas pêsya i’m devîs. Nyns en vy ownek anodho, mès heb whans vëth a whelas trobel, cler mars yw ow mênyng.


Me a wrug turya ha cafos sewt brethyn ha meur-ûsys, botas crev ha kentrow ina, ha cris gwlanen, fast y vond codna. I’m pockettys me a stoffyas cappa gonesyas, nebes lienyow dorn, ha scubylen dens. Me a dednas cals dâ a goynach owr mes a’n arhanty nans o dew dhëdh, rag dowt y fedha otham dhe Scudder a vona, ha me a gemeras hanter-cans pens a’n arhas-ma, in sovrans, in grugys a brenys in Rôdesya. Hedna oll o dhybm gorholeth lowr. Ena me a wrug troncas, ha trehy dhybm an minvlew, o hir ha cribellek, bys in pyllen got ha sowlek.


Lebmyn y sewyas an nessa stap. Y fedha Paddock ow tos 7:30 abrës hag entra gans alwheth clycket. Saw ugans mynysen dhe seyth eur, dell wodhyen vy, experyans wherow, y fedha an lethor ow tos gans clatter brâs a gadnys, ha gasa shara dhybm orth ow daras. Me a welas an lethor-na traweythyow kyns pàn en vy mes a’n chy hag in tro avarr wàr geyn margh. Den yonk o va a’n keth hirder ha my, gwanbeskys y vinvlew, ha côta gwydn in y gerhyn. Warnodho th’esen vy ow qwystla oll ow chauncys.


My êth ajy dhe’n rom megy, o tewl, ha dewyn golow an myttyn ow tallath slynkya dre geas an fenester. I’n rom-na me a gemeras haunsel: dowr Alban ha sôda, ha nebes byskyttys mes a’n amary. Nans o whegh eur aderdro. Me a worras pib i’m pocket ha lenwel pors mes a’n seth backa wàr an bord ryb an olas.


Pàn esen vy ow pockya aberth i’n backa ow besias a davas nampyth cales, ha me a dednas lyvryn du bian Scudder in mes ...


Hèn o arweth dhâ, dhe’m breus. Me a dherevys an lien dhywar an corf ha kemeres marth a’n cres ha’n dynyta i’n bejeth marow. “Farwèl, a was,” yn medha’; “me a vydn gwil oll ow ehen abarth dhys. Gwra benega ow whel, pypynag mayth esta.”


Ena me a darya i’n hel ha gortos an lethor. Hèn o an radn lacka oll i’n negys, rag namnag o vy tegys orth yêwnadow a scappya mes a jy. Y teuth an eur dhe hanter wosa whegh; dewgans wosa whegh; saw whath ny wrug ev dysqwedhes. An fol a dhôwysas an jëdh-ma, mesk oll an jornys, rag bos holergh.


Udn vynysen wosa an qwartron-our dhe seyth, me a glôwas an clattrans a’n cadnys wàr ves. Me a egoras an daras arâg, awot an den, hag ev ow tyberth ow hadnys vy dhyworth tysk esa va ow ton, hag ow whybana der y dhens. Ev a blynchyas nebes pàn y’m gwelas.


“Dewgh obma ajy rag tecken,” yn medha’. “Whans a’m beus a verr lavarow genowgh.” Ha me a’n hùmbroncas i’n gynyowva.


“Den sport o’why, dell dyba’,” me a lavaras, “ha whensys ov vy dhe gafos servys orthowgh. Gwrewgh lendya dhybm gàs cappa ha’gas côta, deg mynysen, hag otta sovran dhe why.”

  

Brâs-egerys veu y lagasow pàn welas an owr, hag ev ow kenwerthyn yn ledan. “Pandr’ew’n gam?” ev a wovydnas.


“Prat a wystel,” yn medha’. “Ny’m beus termyn dh’y styrya, mès rag gwainya th’yw res dhybm bos lethor dres an nessa deg mynysen. Oll agas ober yw gortos obma erna dheffen vy arta. Tùch holergh vedho’why, saw ny vëdh grevons gans nagonen, ha’n pens-na, te a’n pew.”


“Dalowr!” yn medh, heudh y jer. “Nynj oma den dhe vyshevya spot a sport. Ot an darbar, meyster.”


Strik me a wyscas y hot glas plat ha’y gôta gwydn, kemeres an cadnys, degea ow daras sqwat, ha mos an stairys wàr nans, in udn whybana. An porthor wàr woles a wrug gorhebmyn sensy ow min, pëth a gonfyrmyas ow tùllwysk dhe servya.

Argraf uskys, nyns esa nagonen wàr an strêt. Ena me a aspias creswas cans lath y bellder, ha crowdror ow traylya y dreys a’n barth aral. Neb iny a’m gwrug dhe dhrehevel ow golok wàr an chy adâl, hag otta fâss orth fenester i’n kensa leur. Pàn dheuth an crowdror ha’m passya, ev a veras in bàn, ha neb sin a veu keschaunjys dell hevelly.


Me a wrug tremena dres an strêt, ha whybana gay ha mâkya kerdh an lethor, jolyf y lescans. Ena me a entras dhe’n kensa strêt adenewen, ha trailya agledh wàr amal splat a dir gwag. Nyns esa den vëth wàr an strêt bian-na, ytho gyllys veu an cadnys dhe godha heb let dres an ke predn, ha me a dôwlys an cappa ha’n côta wàr aga lergh. Me a wyscas ow happa gonesyas ha lytherwas ow tos dystowgh adro dhe’n gornel. Me a worhemydnas myttyn dâ, hag ev ow cortheby heb skeus. I’n very prës-na clock in eglos an kentrevogeth a wrug gweskel seyth eur.


Nyns esa tecken vëth moy ès dell resa. Kettel dheutha’ dhe Fordh Euston, me a bonyas crackya codna. Th’esa an clock in Gorsaf Euston ow showya pymp mynysen wosa seyth. In Sen Pancras ny’m beus termyn lowr dhe brena tôkyn, heb mencyon a’n feth na wrug vy ervira pedn ow hens na whath. Degor a dhysqwedhas an cay dhybm, ha pàn êth avy warnodho me a welas an train dhe vos in gwayans solabrës. Th’esa dew sodhak a’n gorsaf ow lettya an fordh, saw me a wrug diank ha crambla ajy dhe’n dewetha caryach.


Teyr mynysen a’y wosa, pàn esen ny ow mos in udn daredna dre geyfordhow an dre a’n north, gwethyas serrys a dheuth hag omweles genef. Ev a screfas tôkyn dhe Newton Stewart, hanow neb a dheuth dhe’m cov desempys, ha’m hùmbrank mes a’n radn adhevîs mayth en vy esedhys attês bys in radn megy a’n tressa class, mayth esa marner tregys, ha benyn dew ha flogh in hy devregh. Ev êth in kerdh, in udn groffolas, ha me a wrug deseha ow thâl ha campolla dhe’m cowetha, ha’m leveryans a’n moyha Albanek, cachya train dell o gweyth cales. Solabrës th’en vy entrys aberth i’m part.


“Ass o’n gwethyas-na dyveth!” yn medh an venyn, wherow hy lev. “Ma othom a davas an Alban rag keredhy glan. O’croffolas therava’n vaby vian-ma na’s teves tokyn, ha nynj ew hei pajer bloodh kenj Est war vledhen, hag ev o’lawl warbydn an den jentyl-ma ha’y drew.”


An marner a wrug assentya yn asper, ha me a dhalathas ow bêwnans nowyth in airgelgh a brotestyans erbydn an vestrysy. Me a dhros dhe’m cov fatla hevelly an bÿs mar sqwithus kyns, ha hodna heb bos ma’s udn seythen alebma.

 

CHAPTRA 3

ANETH AN TAVERNOR LIENAK


Termyn solempna o an viaj i’n jëdh-na dhe’n north. An ebron a vis Mê o cler teg, ha’n spern gwydn ow plejyowa wàr bùb ke, ha my ow covyn orthyf ow honen prag y whruga’ glena orth Loundres heb kemeres plesour a’n wlas nevek-ma, kynth en vy den a franchys whath. Ny yllyn vy bedha an caryach boosty, saw me a brenas canstel ly in Leeds ha’y radna gans an venyn dew. Prena paperyow an myttyn inwedh, ha nowodhow inans a vergh ow tallath i’n Derby hag egeryans a’n sêson crycket, ha nebes paragrafow fatell esa an savla i’n Balcanyow ow cosolhe ha’tell o sqwadron Bretednek danvenys dhe Kiel.


Pàn vowns y cowl-redyes, me a dhros lyvryn du bian Scudder in mes ha’y studhya. Leun lowr o va a screfa bysy, fygùrs dre vrâs, kynth esa hanow lytherednys obma hag ena. Rag exampyl, me a gafas an geryow ‘Hofgaard’, ‘Luneville’, hag ‘Avocâdo’ yn fenowgh, ha spessly an ger ‘Pavia’.


Now certan en vy nag esa Scudder bythqweth ow qwil tra vëth heb rêson, ha sur lowr en vy bos cîfer ûsys i’n lyvryn. Hòn yw desten a les dhybm pùb termyn, ha my ow qwil nebes gweyth cîfer pàn esen vy sodhak aspias in Bay Delagoa, in Bresel an Boers. Desedhys yw ow fedn dhe wëdhpoll, desmygow hag erel: assoylya cîfers, nyns en vy heb abylta anodho, dhe’m breus ow honen. Dell hevelly, an cîfer-ma o onen dhe’n sort nyverek, may ma settys a fygùrs ow cortheby dhe lytherednow an abecedary, saw y hyll pùb den skentyl cafos gedyans dre cîfer a’n par-na kyns pedn our pò dew, ha dowtys en vy dell via Scudder content dhe scodhya wàr neptra mar êsy. Ytho me a worras fog wàr an geryow lytherednys, rag y hyller gwil cîfer pòr dhâ mar y’th eus ger alwheth ha hedna ow ry ordyr dhe bùb lytheren.


Me a wrug assaya dres ourys, saw nyns esa assoylyans vëth i’n geryow. Ena me a godhas dhe gùsk ha dhyfuna in Dumfries scant adermyn rag rolya mes hag eskyna i’n train lent dhe Gallowey. Th’esa den wàr an cay nag o y syght dâ genef, saw ny drailyas golok vëth warnaf, heb marth hedna, ha my orth aspia ow semlant in gweder meras neb jyn awtomatek. Awos ow fâss howl-lywys, ow brethyn coth, ha’m stubm gwargren, yn tien th’en vy hevelep dhe onen a’n diogyon bryn esa owth eskyna, meur aga nùmber, in caryajys an tressa class.


Th’esen vy ow viajya gans pymp pò whegh aral in airgelgh a vacka garow ha pîbow pry. Devedhys êns y mes a varhas an seythen, ha’ga min leun a brîsyow. Me a glôwas derivadow a dhenethyans an ên in tir an Cairn ha’n Deuch ha deg dowr ken ha kevrînek. Moy ès hanter a’n dus a gemeras gà ly solabrës hag anjy saworys brâs a wyras Alban, saw ny wrussons y fors ahana’vy. Th’esen ny ow rolya lent wàr ros ha tros aberth in glydnow bian ha cosak, wosa hedna wàr won efan, lenter hy lohow, ha brynyow glas hag uhel a’n tu north.


Adro dhe bymp eur an caryach a veu gyllys gwag, ha my gesys genef ow honen, dell esa govenek dhybm pàn wrugaf omjùnya. Me a skydnyas i’n nessa gorsaf, tyller bian ha’y hanow scant attendyes, tyller desedhys in kenegen in hy very cres. Drës i’m cov arta y feu onen a’n gorsavow nakevys bian i’n Karroo. Th’esa mêster coth an gorsaf ow palas in y lowarth, hag ev ow kerdhes dhe’n train heb hast, ha’y bal wàr y scoodh, ha kemeres fardel in charj, ha dewheles dh’y batâtys. Flogh deg bloodh a recêvas ow thôkyn, ha my êth wàr fordh wydn in mes, ha hy ow qwandra dres an won worm.


Th’o gordhuwher spladn a hâv, ha pùb bre ow tysqwedhes mar gler avell amethyst trehys. Th’esa odour gwrëdh gwernek i’n air, coynt y deythy, mès fresk avell keynvor, hag ev owth effethya wàr ow spyrys yn astranj. Scaffa teg êth ow holon. Th’en vy kepar ha maw in tro kerdhes a dhegolyow gwaynten, adar den seytek bloodh warn ugans ha’n creslu orth ow whelas yn fen. Th’esa omglowans dhybm kepar ha pàn vedhen vy ow tallath dhe hirdravel brâs in myttyn yêyn wàr an glasweltir avàn. Mara cresyth dhybm, th’esen vy ow kerdhes hardh wàr an fordh-na, in udn whybana. Nyns esa towl caskergh i’m pedn, nyns esa ma’s porpos a gerdhes, rag ha rag i’n uhelbow benegys-ma, onest y sawor, ha pùb mildir ow qwella cher dhybm.


In dor plynsys ryb an fordh me a drohas lorgh a gollwëdh, ha dyberth orth an benfordh wharê, dhe scochfordh ahës, ow sewya glydn gover tervus. Dell reknys, yth esen vy pell arag pùb helghyas whath, hag abyl dhe wil orth ow flesour i’n nos-na. Ny wruga’ sawory vytel vëth nans o lies our, ha pòr wag en vy pàn dheuth dhe growjy bugel desedhys in sorn ryb pystyl. Th’esa benyn a’y sav i’n daras, howl-lywys hy bejeth, ha hy orth ow recêva gans meth caradow tus an hal. Pàn wovydnys gwestva udn nos, hy a lavaras y bosa’vy wolcùm dhe’n “gwely i’n talyk”, ha scon y feu boos larj teg settys dhyragof: hàm hag oyow, scons, ha levryth wheg ha tew.


Dhe dewlwolow y teuth hy gour dhywar an brynyow tre, cowr tanow, esa ow mos an keth hës in udn pâss dell via try stap dhe bùb mortal ken. Ny wrussons y gwil qwestyon vëth orthy’, rag norter perfeth dhe vos gansa, dell eus dhe bùb tregor i’n gwylfos, saw me a wodhya convedhes y bosama gwycor a neb sort dh’aga breus, ha my orth hy afydhya kebmys dell yllyn. Th’esen vy ow côwsel meur adro dhe warthak, ha’m ost ow codhvos nebes anedha, ha tùchyng marhajow bro Gallowey me a dhescas lower, ha’y vailya aberth i’m cov dh’y ûsya i’n devedhek. Dhe dheg eur th’esen vy ow pendroppya wàr ow chair, ha’n “gwely i’n talyk” a gemeras den sqwith na wrug egery lagas kyns ès pymp eur dhe worra an wodref vian unweyth arta in whel.


Sconya talas a wrussons y, ha warbydn whegh eur, wosa haunsel, th’esen vy ow kerdhes stappys hir tro ha’n soth. Dewheles dhe lînen an hens horn yth esa tybyans genef, onen pò dew orsaf pelha ès may whruga’ skydnya de, hag omdrailya wàr dhelergh. Dell reknys, an sawa fordh o hobma, rag an creslu dhe soposya yn naturek y bosama prest ow mos pelha dhyworth Loundres wor’tu ha neb porth a’n wèst. Dell hevelly dhybm, bleynyans dâ a’m bo i’n resekva whath, rag cably blam a’n drog-ober warna’vy, dell resnys, ny wrêns y ma’s wosa lies our, ha lower moy bys may whrellens aswon an pollat eskynys wàr an train in Sen Pancras.


Th’esa an keth ebron a waynten, jolyf ha cler, hag omsensy behys a wovyjyon ny yllyn vy badna. In gwir, ow cher vy o gwell ès dell veu dre lies mis. Dres crib hir a’n hal me a gemeras fordh, ow mos ryb tenewen bre uhel a wrug an bugel henwel Cairnsmore of Fleet. Th’esa gelvynogas ha kernwhyl ow carma orth aga neythyans in pùb le, hag enygow pals wàr welsek an borva ryb pùb gover. Lowsethes oll an dewetha mîsyow, th’esa ow slyppya mes a’m eskern, ha my ow pâcya kepar hag onen peswar bloodh. In by ond by me a dheuth dhe vothan i’n hal, inclynyes aberth in golans ryver bian, hag aspia mog train udn vildir abell.


An gorsaf pàn veu drehedhys, th’o va delvresek dhe’m porpos. An hal o omherdhys adedhro in bàn, ha nyns esa tyller gesys ma’s dhe’n hens unplek, y gilfordh danow, rom gortos, sodhva, penty mêster an gorsaf, ha garth munys a brysk grows ha Wella bian. Dell hevelly, nyns esa bownder vëth ow lêdya dhodho a neb le, ha rag cressya an dyfeythter th’esa todnow neb lydn meneth ow lyckya wàr dreth growyn hanter-mildir y bellder. Me a wortas i’n grug down erna wrugaf aspia, wàr an gorwel, mog train dhe’n ÿst. Ena my êth bys i’n dôkynva vunys ha prena tôkyn dhe Dumfries.


Nyns esa tregoryon i’n caryach ma’s bugel coth ha’y gy – mil brith y lagas ha my orth y vystrestya. Ow cùsca th’esa an den, ha ryptho wàr an pluvogow th’esa an Scotsman a’n myttyn-na. Me a’n sêsyas yn fen, rag certan en vy bos derivadow a les ino.


Th’esa dyw goloven adro dhe ‘Moldrans Portland Place’, dell o henwys. Ow gwas Paddock a wrug alarm hag inia dalhednans a’n lethor. An den truan! heb dhowt ev a dhendylas y sovran fordh gales; saw isel an pris dhybmo, rag ev dhe sensy an creslu bysy lowr der udn jorna ogatty. In mesk an nowodhow moyha degensow me a gafas radn nowyth a’n story. Gesys veu an lethor dhe wary, dell redys, ha’n drogwas gwir – tawesek o an creslu a’y hanow – a veu dienkys mes a Loundres, dell o cresys, wàr onen a’n hensy horn dhe’n north. Yth esa nôten got i’m kever vy avell perhen a’n ranjy. Dell dhesmygys, an creslu a geworras hedna rag assaya perswâdya dhybm, cledhek lowr, nag o vy drogdybys.


Nyns esa ken tra vëth i’n paper, tra vëth a’n wlasegeth tramor pò a Carolydes, pò a’n taclow a veu dhe Scudder a les. Me a’n gorras tre, ha merkya y boson ny ow nes’he dhe’n gorsaf may whruga’ skydnya de. Mêster an gorsaf, an den a’n bal patâtys, o kenerthys dhe nebes gwythres, awos an train dhe’n wèst dhe vos ow cortos rag agan gasa dhe dremena, ha mes anodho y feu tredden skydnys, neb esa ow qwil qwestyonow. Dell soposys, anjy o creslu an vro, kentrydnys gans Scotland Yard rag ow helerhy bys i’n gilfordh udn margh-ma. Esedhys pell dhelergh i’n skeus th’esen vy owth aspia dour ortans. Onen a’n jeva lyver, hag ev ow screfa covnôtyans. Den coth an patâtys o gyllys crowsek, dell hevelly, saw an flogh hag a gemeras ow thôkyn de, th’esa va ow côwsel freth y davas. An holl vagas a vera dres an hal mayth esa an fordh wydn departyes. Th’esen vy ow qwetyas y dhe whelas ow olow i’n tyller-na.


Pàn esen ny ow qwaya dhyworth an gorsaf, ow howeth vy a dhyfunas. Ev a stagas golok a stray warna’, pôtya y gy yn fylen, ha govyn pleth esen ny. Apert lowr, ev o pòr vedhow.


“Sew’ans a vos scon’or lycour,” ev a wrug compla, wherow y edrek.


Me a levas marth, fatell wruga’ cafos ev y honen dhe vos onen stordy adhevîs.


“Ea, scon’or crev oma a’n lycour,” yn medh, breselus y don. “Me a’n plyght’as dwetha Deg’l Martyn, ha ny rugam tava badna dowr Alban a’y woja. Ny rugam madn, Hogmanay kyn fe, ha my tempt’es yn froas.”


Ev a dherevys y dhewwewen wàr an eseth in bàn, ha pockya pedn dygempen ajy dhe’n pluvogow.


“Ha hebm ew ow reward,” yn medh in udn hanaja. “Pedn tobma es tan iffarnak, ha dewlagas ow meras kescar i’n Sabot.”


“Pëth a’n gwrug dhys?” me a wovydnas.


“Dewas hen’ys dowr Frynkek. Dref’n bos scon’or lycour, savam wor’dowr Alban, saw therom oth eva dowr Frynkek lebmyk lebmyk dre’n jedh, ha dout dhebm mar pedham sawys in pymthek nos.” Y lev êth in stlaveth trew dhe ves, ha cùsk a wrug settya y dhalhen boos ino unweyth arta.


Ow thowl vy o skydnya dhe orsaf nebes pelha i’n lînen, saw gwell chauns a ros an train dhybm desempys, rag ev dhe sevel stag wàr bedn tremen idn dres ryver tervus, coref gorm y golour. Me a veras in mes, ha merkya bos fenester pùb caryach degës, heb body denyl dhe weles i’n dirweth. Ytho me a egoras an daras, ha lebmel uskys aberth in magel a gollwëdh esa owth amala wàr an lînen.


Pòr dhâ, na ve an ky dyowlak dhe vellya. Ev a bredery dell esen vy ow voydya gans pythow y vêster, ha dallath hardha, ha settya y dhens i’m lavrak ogatty. Hebma a dhyfunas an bugel, esa a’y sav in daras an caryach, ow cresy dell wrug avy omladha ow honen. Me a slynkyas der an godhal, drehedhes amal an strem, ha kemeres cans lath a bellder dhywortans in dadn woskes an prysk. Ena me a veras mes a’m covva wàr dhelergh gans rach, ha gweles gwethyas an train ha lower tremenyas cùntellys adro dhe dharas egerys an caryach hag owth aspia glew i’m qwartron vy. Ny alsen vy departya in maner moy poblek mara mednen vy qwyttya gans kernyas ha band brest.


I’n gwelha prës an bugel medhow a dednas attendyans an dus dhyworthyf. Ev ha’y gy, hag o jùnyes dh’y wast gans lovan, anjy a godhas sodyn sket mes a’n caryach, londya wàr aga fedn dhe’n leur, ha rolya an bank wàr nans, polta tro ha’n dowr. I’n rescous a sewyas, an ky a wrug brathy nebonen, rag my dhe glôwes son a gùssyans fers. Y a’m ancovas wharê, ha pàn wruga’ lavasos meras wàr dhelergh wosa qwartron-mildir a scolkyans, dalethys o an train solabrës hag ev ow mos i’n droghva mes a wel.


Th’esen vy in hanter-kelgh ledan a hal, ha’n ryver gorm o gwrath dhodho, ha’n brynyow uhel ow formya y gompas adro a’n tu north. Nyns esa sin na son a vab den, tra vëth ma’s lagyans a’n dowr ha crians an kernwhyl heb hedhy. Bytegyns, ha coynt lowr, kensa prës yth esa brawagh an best helghyes warna’vy. Nyns esen vy ow predery a’n creslu, mès a’n dus erel, a wodhya fatell wodhyen vy tra gelys Scudder; a wodhya na yllens y godhevel dhybm bewa. Certan en vy dell vydnens y châcya gans dywysygneth ha hewolder dres ûsadow an laha Bretednek, ha my heb cafos mercy vëth pàn wrella gà gavel degea i’m kerhyn.


Me a veras wàr dhelergh, saw nyns esa tra vëth i’n dirweth. Yth esa an howl ow terlentry wàr olcan an hens ha wàr an veyn glëb i’n strem, ha nyns esa syght moy cosel dhe weles i’n bÿs. Byttele me a dhalathas ponya. Me a blattyas in goverygow an genegen ha ponya erna wruga’ drehedhes min an meneth hag omdhehesy in udn dhiena wàr grib pell a-ugh dowrow yonk an ryver gorm.


Mes a’m tyller a brow th’eso’vy ow whythra oll an hal alês, bys i’n hens horn, ha dresto i’n soth mayth esa gwelyow gwer ow kemeres le an grug. Dhybm yma lagasow a’n hôk, saw ny welys vy tra vëth in gwayans i’n holl bowdir. Ena me a veras dres an grib dhe’n ÿst ha gweles kynda nowyth a dirweth – valys bas ha glas ha tyleryow plynsys pals ha gwanlinednow a dhoust esa ow tysqwedhes penfordhow. Dewetha oll, me a veras aberveth i’n ebron las a vis Mê, hag ena me a welas an pëth a drailyas pols ow gwythy in stêvyans ...


Isel i’n soth yth esa airen udn askel owth ascendya. Mar sur en vy dell pàn ve deskys dhybm bos an airen-na orth ow sarchya, ha hy heb bos jyn longus dhe’n creslu. Udn our, pò dew, th’esen vy owth aspia orty mes a’m poll i’n grug. Hy a neyjas yn isel, an badnow ahës, ena in kelhow cul dres an valy may teuth avy dredho. Ena y chaunjyas hy forpos, dell hevelly, ha’n jyn owth ascendya uhelder brâs, hag ow neyja dhe’n soth dhe ves.


Dâ genef nyns o cabmen an aspians-ma i’n air, ha lacka ow brusyans a’n powdir a dhêwysys vy in harber. Covva wyw nyns o brynyow grugek màn mars esa ow eskerens i’n ebron, ha res o dhybm trouvya ken sort a sentry. Th’esen vy ow meras moy ow flesour wàr an pow glas dres an grib, rag my dhe gafos cosow ena, ha treven a veyn.


Adro dhe whegh eur gordhuwher me a dheuth mes a’n hal dhe rybyn gwydn a fordh, ow qwia golans cul neb gover a’n stras ahës. Hadre ven vy orth hy sewya, th’esa an gwelyow ow plegya dhe fydny, an glydn êth wàr wastattir, ha my ow tos wharê dhe aswy a neb ehen i’n meneth, mayth esa udn chy dygoweth ow pyffya y vog i’n tewlwolow. Th’esa an fordh ow swarvya dres pons, ha den yonk posys wàr an crenel.


Th’esa va ow megy pib hir a bry hag ow studhya an dowr dre spectaclys. In y dhorn cledh yth esa lyvryn hag udn bës ow qwetha plâss. Yn lent ev a wre declaimya –

                         “As when a Gryphon through the wilderness

                         With wingèd step, o’er hill and moory dale

                         Pursues the Arismaspian”


                         [Kepar ha pàn ella Gryfon dre’n gwylfos, askellek y stap, dres bryn ha nans an hal, ow châcya an Arymaspyan (Milton)]


Ev a drailyas in udn blynchya pàn sonas ow stap vy wàr an men alwheth, ha me a welas bejeth, maw y fysmens, plesont ha lywys der an howl.


“Gordhuwher dâ dhywgh,” ev a lavaras yn sad. “Nosweyth brâv yw rag kerdhes.”


Th’esa odour a vog towargh hag a neb goleyth saworek ow tryftya i’n air mes a’n chy.


“Yw an tyller-na tavern?” me a wovydnas.


“Dh’agas servys,” yn medh cortes. “An tavernor ov vy, sera, hag yma govenek why dhe ôstya genen dres nos, rag – ha my ow leverel an gwir – ny veu coweth dhybm nans yw seythen.”


Me a dednas ow honen wàr an crenel in bàn ha lenwel ow fib. Th’esen vy ow trouvya kefrysyas martesen.


“Yonk o’why ha soodh tavernor dhywgh solabrës,” yn medha’.


“Ow thas a veu marow bledhen alebma ha kemydna an negys dhybm. Tregys ov vy ena gans ow dama wydn. Soodh dhyfreth dhe dhen yonk, heb bos ow galwans dôwysys.”


“Py galwans?”


Ev a rudhyas, heb wow. “Whensys oma dhe screfa lyvrow,” yn medh.


“Ha pana jauns a yll den gwetyas dhe well?” me a wrug cria. “Dàr, mar venowgh y tybyn vy ost tavern dell vedha rackor flour!”


“Indella ny vëdh i’n jëdh hedhyw,” ev a worthebys yn fen. “Indella par hap i’n dedhyow coth may fedha prierynas ha balladoryon ha tebel-ladron ha côchys post wàr an fordh. Ken th’yw lebmyn. Nyns eus nagonen ow tos obma, marnas kerry tan leun a venenes tew, hag anjy owth hedhy rag prës ly, ha pùscador pò dew i’n gwaynten, ha’n wobrenoryon sport godn mis Est. Nyns eus defnyth brâs dhe gemeres orth hedna. Whensys oma dhe weles bewecter, dhe viajya der an bÿs, ha dhe screfa kehaval ha Kipling, Conrad.


Saw whath ny spêdys vy tra vëth, ma’s dylla nebes gwersyow in Chamber’s Journal.”


Me a vera orth an tavern, owrek i’n howlsedhas a’y sav ha’n brynyow gell y gilva.


“My re wandras hës dâ dre’n bÿs, ha ny vydna’vy despîsya ancarjy a’n par-ma. A greso’why nag eus aneth dhe gafos ma’s i’n Drova pò mesk gwelhevyn in hevys rudh? Par hap why yw cowethys gans aneth i’n very prës-ma.”


“Dell usy Kipling ow leverel,” yn medh, glewa y wolok, hag ev a wrug devydnes neb gwers adro dhe romans ow try an naw eur pymthek.


[“Romance!” the season-tickets mourn, / “He never ran to catch His train, / But passed with coach and guard and horn – / and left the local – late again!” / Confound Romance! ... And all unseen / Romance brought up the nine-fifteen.” (Kipling)]


“Ot obma whedhel gwir dhywgh, ytho,” me a grias, “ha wosa mis y hyller gwil novel anodho.”


A’m eseth wàr an pons in tewlwolow medhel a vis Mê, th’esen vy ow racka whedhel spladn. Ha’n gwir o va in oll y linednow, kyn whruga’ chaunjya an manylyon. Me a bretendyas y bosama den bal brâs a Kimberley, troblys meur awos PAD [Prenas Adamans Dyfednys (Sowsnek: Illicit Diamond Buying ‘IDB’)] ha dyskevror a sherewys. Anjy a’m châcyas dres an keynvor, ha ladha ow nessa cothman, ha cafos lebmyn ow olow avy.


Me a wrug racka yn tâ, res yw alowa dhybm. Me a bortrayas fo dres an Calahary bys in Afryca Alman, an dedhyow a sehes ow crasa, an nosow paly blou rial. Me a dhescrefas omlath warbydn ow bêwnans i’n viaj tre, ha lymna an moldrans in Portland Place avell nampyth a’n hackra. “Ow whelas aneth th’eso’why,” me a grias; “wèl, why a’n jeves obma. Yma an dhewolow orth ow helghya vy, ha’n creslu orth gà helghya ynsy. Resekva yw, ha my determys dh’y gwainya.”


“Ren ow thas!” ev a whystras, in udn anella sherp aberveth, “Rider Haggard ha Conan Doyle glân yw an holl dra.”


“Why a’m crës, dhana,” yn medha’vy, meur ow ras.


“Heb mar na martesen,” hag ev a istydnas y leuv. “Me a grës pynag oll a vo dres kynda. Ny wrav vy mystrestya tra vëth ma’s normalyta.”


Pòr yonk o va, saw den a allen vy fydhya ino sur. 


“Dell hevel, y a gollas an olow rag tro, saw res yw dhybm omgeles copel a dhedhyow. A yllowgh ry gwestva?”


Ev a’m cachyas vy er elyn in y frethter ha tedna wor’tu ha’n chy. “Why a yll keles mar gles obma dell vowgh in toll mûs. Me a wra gwil na vydna nagonen naneyl ow clattra ahanowgh. Ha why a vydn gasa moy defnyth dhybm a’gas anethow, martesen?”


Pàn entrys vy in portal an tavern, me a glôwas polsans a jyn tan i’n pellder. Otta va, ow hothman vy, sylhouet wàr dewlwolow an Wèst: an airen udn askel.


Ev a boyntyas chambour dhybm wor’tu delergh an chy, ha golok vrav dres an gwastattir mes anodho, hag ev a ros franchys a’y rom studhya, leun a dhyllansow iselbrîs a’y auctours moyha kerys, lies aga crug. Ny welys vy an dama wydn bythqweth, ytho desmygy y bos hy keth dh’y gwely. Y fedha benyn goth, Margit hy hanow, ow try pùb prës boos dhybm, ha’n tavernor ow qwil tendans warna’ pùb eur oll. Me a’n jeva whans a dermyn ragof ow honen, ytho me a settyas oberen dhodho. Th’esa jyn dewros ganso, ha ternos me a’n danvonas rag prena paper nowodhow an jorna, a vedha ow tos gans an post warbarth i’n androw. Me a wrug gorhebmyn lagasow opyn prest, rag may halla va merkya pùb fygùr estrednek a ve va orth y weles, hag aspia glew orth kenyver carr hag airen. Esedhys veuv vy ena rag whythra orth lyvryn Scudder in ewn dhywysycter.


Hanter-dëdh ev a dheuth tre, ha don an Scotsman. Nyns esa tra vëth ino, marnas neb dùstuny addys gans Paddock ha’n lethor, ha menegyans unweyth arta, dell o screfys de, an moldror dhe vos gyllys dhe’n North. Saw yth esa artykyl hir, daspryntys mes a The Times, ow tùchya Carolydes ha’n plit i’n Balcanyow, kyn nag esa mencyon vëth a vysyt dhe Englond. Me a wrug ryddya ow honen a’n tavernor dres an dohajëdh, rag my dhe hedhes ogas flàm i’m sarchyans a’n cîfer.


Dell derivys solabrës, cîfer nyverek o va, ha dre gevreth arbrevy complek me a dhyskevras yn tâ lowr pandr’o an elvednow gwag ha’n elvednow poyntyans. Ancombrynsy brâs o an ger alwheth, ha pàn esen vy ow predery a’n geryow possybyl, neb mylyon pò moy, dyweres yth êth vy yn tien. Saw adro dhe deyr eur me a’n jeva awen sodyn.

An hanow Julia Czechenyi a wrug luhesy i’m cov. Scudder a lavaras hy dhe vos meur hy bry in negys Carolydes, hag y teuth dhybm i’m brës dell ylly bos prevys i’n cîfer.


Ha sowyn. Th’esa an pymp lytheren in “Julia” ow tysqwedhes savla an vogalednow. A, hòn o J, an degves lytheren i’n abecedary, ytho fygùryes X i’n cîfer. E, hòn o U = XXI, hag indella rag. Th’esa “Czechenyi” ow tysqwedhes an nyveren dhe bùb kesson a vry. Yn uskys me a screfas an rester-na wàr bîss paper ha dallath redya Scudder ha’y folednow.


Wosa hanter-our th’esen vy ow redya gwydn ow bejeth, ha’m besias ow qweskel wàr an voos avell wàr dabour.


Me a wrug tôwlel golok mes a’n fenester hag aspia carr touryas, brâs y vyns, ow tos tro ha’n tavern, an glydn in bàn. Ev a savas orth an daras, hag y teuth son a dus ow skydnya. Dell hevelly, th’esa dew anedha, dew wor, côta staunch i’ga herhyn ha cappa brethyn wàr gà fedn.


Wosa deg mynysen an tavernor a dheuth cosel i’n chambour, ha’y lagasow bryght aga frobmans.


“Ma dew bollat wàr woles, eus orth gàs whelas,” ev a whystras. “Mowns y i’n gynyowva, hag eva dowr Alban ha sôda. Y a wrug govynadow ahanowgh ha leverel bos govenek dhedhans a’gas metya obma. Ô! hag y a wrug gàs descrefa pòr dhâ, agas botas ha’gas cris kefrës. Me a worthebys why dhe vos obma newher ha gyllys wàr jyn dewros hedhyw vyttyn dhe ves, hag onen a’n bollatys a gùssyas avell palor dowrgleth.”


Me a gemeras aga semlant dhyworto. An eyl o gwas tanow, tewl y lagas ha bojek y abrans, th’esa y gela ow minwherthyn pùpprës hag ow côwsel stlav wàr y davas. Estren vëth o naneyl na’y gela. Ow hothman yonk, certuster a’n jeva a hedna.


Me a gemeras pîss paper ha screfa an geryow-ma i’n Almaynek kepar ha pàn vêns y radn a lyther –


             ... Men Du. Scudder a’n dyskevras, saw pymthek nos whath ny ylly gwil tra vëth. Ha my dowtys lebmyn mar calla’vy obery neppyth a brow, spessly rag Carolydes dhe vos                   ansur a’y dhevîs. Saw mar mydn Mêster T cùssulya, oll ow ehen a wrama ...


Me a’n conterfeytyas teg lowr, ha’y semlant o neb folen lows a lyther pryva.

“Tanowgh hebma wàr nans ha leverel ev dhe vos trouvys i’m chambour, ha govyn orta dascor an folen dhybm mar y’m cafons y.”


Wosa try mynysen me a glôwas an carr dhe waya, ha meras kel in mes a’n groglen hag aspia an dhew fygùr. Th’o an eyl den moon, y gela den smoth; hèn o cowlsùm dhe’m ragwhythrans.


Y teuth an tavernor brâs y frobmans. “Gàs paper a’s dyfunas glew,” yn medh lowen leun. “An gwas tewl êth gwydn avell bedh in dadn ergh ha cùssya yn iffarnak, ha’n den corfak a’n jeva hager-dâl ha whyban wàr y vin. Y a dylys aga dewas gans hanter-sovran, heb gortos an mona munys.”



“Now hèm yw an pëth a wrewgh gwil,” yn medha’. “Kemerowgh gàs dewros ha mos dhe Newton Stewart dhe’n Pedn-gonstabyl. Rewgh descrevyans a’n dhew dhen, ha leverel y boso’why gà drogdyby dell esens y maglys neb maner i’n moldrans in Loundres. Why a wor desmygy rêsons. An dhew a vydn dewheles, sur certan. Ny dhowns y haneth, rag y dhe’m holya dewugans mildir wàr an fordh, mès avorow avarr. Gwrewgh gorhebmyn orth an creslu bos obma in kensa terry an jëdh.”


Ev a dhalathas dhe’n fordh kepar ha flogh clor, ha my ow conys nôtyansow Scudder whath. Pàn dheuth arta ny a wrug kynyewel warbarth, ha res o dhybm, in comen-ewnder, sùffra y vos ow pùmpya derivadow in mes ahana’. Me a whedhlas showr adro dhe helgh lions ha Bresel Matabele, ha my ow predery i’n kettermyn fatell o negysyow a’n par-na mater idhyl mara pe comparyes dhe’n pëth esa orth ow dydhana i’n eur-ma. Pàn êth ev dhe’n gwely yth en vy esedhys whath, dhe’n dyweth lyvryn Scudder. Ena th’esen vy ow megy bys may trehevys an howl, rag na yllyn vy cùsca.


Adro dhe eth eur me a wrug aspia devedhyans a dhew gonstabyl ha serjont gansa. Y a worras aga harr in chy côcha warlergh brednyans a’n ost, hag entra dhe’n tavern. Wosa ugans mynysen, mes a’m fenester, me a welas secùnd carr ow tos dres an gwastattir dhyworth an qwartron contrary. Ny dheuth ev dhe’n tavern, mès sevel dew cans lath alês, in goskes splat a goos. Me a verkyas fatell wrug an re esa ino lewyas wàr dhelergh kyns dyberth orto. Mynysen pò dew, ha me a glôwas aga stappys wàr an rabmen orth an fenester wàr ves.


Porposys en vy dhe omgudha i’m chambour, ha gortos pùb wharvedhyans. Dell hevelly dhybm, mar kyllyn vy settya an creslu ha’m helhysy moy peryllys an eyl gans y gela warbarth, y fedha nampyth dhe’m les ow sewya par hap. Saw lebmyn y teuth dhybm tybyans o gwell. Uskys lowr me a 

“Tanowgh hebma wàr nans ha leverel ev dhe vos trouvys i’m chambour, ha govyn orta dascor an folen dhybm mar y’m cafons y.”


Wosa try mynysen me a glôwas an carr dhe waya, ha meras kel in mes a’n groglen hag aspia an dhew fygùr. Th’o an eyl den moon, y gela den smoth; hèn o cowlsùm dhe’m ragwhythrans.


Y teuth an tavernor brâs y frobmans. “Gàs paper a’s dyfunas glew,” yn medh lowen leun. “An gwas tewl êth gwydn avell bedh in dadn ergh ha cùssya yn iffarnak, ha’n den corfak a’n jeva hager-dâl ha whyban wàr y vin. Y a dylys aga dewas gans hanter-sovran, heb gortos an mona munys.”


“Now hèm yw an pëth a wrewgh gwil,” yn medha’. “Kemerowgh gàs dewros ha mos dhe Newton Stewart dhe’n Pedn-gonstabyl. Rewgh descrevyans a’n dhew dhen, ha leverel y boso’why gà drogdyby dell esens y maglys neb maner i’n moldrans in Loundres. Why a wor desmygy rêsons. An dhew a vydn dewheles, sur certan. Ny dhowns y haneth, rag y dhe’m holya dewugans mildir wàr an fordh, mès avorow avarr. Gwrewgh gorhebmyn orth an creslu bos obma in kensa terry an jëdh.”


Ev a dhalathas dhe’n fordh kepar ha flogh clor, ha my ow conys nôtyansow Scudder whath. Pàn dheuth arta ny a wrug kynyewel warbarth, ha res o dhybm, in comen-ewnder, sùffra y vos ow pùmpya derivadow in mes ahana’. Me a whedhlas showr adro dhe helgh lions ha Bresel Matabele, ha my ow predery i’n kettermyn fatell o negysyow a’n par-na mater idhyl mara pe comparyes dhe’n pëth esa orth ow dydhana i’n eur-ma. Pàn êth ev dhe’n gwely yth en vy esedhys whath, dhe’n dyweth lyvryn Scudder. Ena th’esen vy ow megy bys may trehevys an howl, rag na yllyn vy cùsca.


Adro dhe eth eur me a wrug aspia devedhyans a dhew gonstabyl ha serjont gansa. Y a worras aga harr in chy côcha warlergh brednyans a’n ost, hag entra dhe’n tavern. Wosa ugans mynysen, mes a’m fenester, me a welas secùnd carr ow tos dres an gwastattir dhyworth an qwartron contrary. Ny dheuth ev dhe’n tavern, mès sevel dew cans lath alês, in goskes splat a goos. Me a verkyas fatell wrug an re esa ino lewyas wàr dhelergh kyns dyberth orto. Mynysen pò dew, ha me a glôwas aga stappys wàr an rabmen orth an fenester wàr ves.


Porposys en vy dhe omgudha i’m chambour, ha gortos pùb wharvedhyans. Dell hevelly dhybm, mar kyllyn vy settya an creslu ha’m helhysy moy peryllys an eyl gans y gela warbarth, y fedha nampyth dhe’m les ow sewya par hap. Saw lebmyn y teuth dhybm tybyans o gwell. Uskys lowr me a screfas nôten a râss dhe’m ost, egery an fenester, hag omdhroppya tawesek ajy dhe brysken grows. Heb bos aspies, me a dremenas dres an vanken, slynkya tenewen neb is-streth ahës, ha gwainya an benfordh a’n tu pell dhe’n splat a wëdh. Ot an carr, meur y dacluster in splander an myttyn, saw th’esa an doust warnodho ow testa viaj hir. Me a’n tanyas, lebmel dhe eseth an lewyor, ha mos ladrus wàr an gwastattir in mes.


Dystowgh ogatty, an fordh a godhas, may feu an tavern mes a’m gwel, saw th’esa an gwyns ow try son dhe’m clow a levow engrys.


CHAPTRA 4

ANETH AN RADYCAL OMBROFYOR


Gwra desmygy fatell esen vy ow trîvya an carr-na, dewgans y varghnerth, toth men wàr fordhow fresk an hal in myttyn spladn a vis Mê; tôwlel golok dres ow scoodh wostallath, ha whythra, meur ow fienasow, pùb nessa stubm i’n hens; ena lewyas lows ow lagas, scant dyfun lowr rag remainya wàr an fordh. Rag yth esen vy ow predery yn whyls a’n pëth a gefys in lyvryn Scudder.


An denyk bian a wrug derivas gowyow brâs dhybm. Oll y whedhlow adro dhe’n Balcanyow ha’n anarkystyon Yêdhowek ha Kescùssulyans an Sodhva Dramor o flows flour, ha Carolydes kekefrës. Flows dien glân, bytegyns, nyns o màn, dell wredh clôwes. Me a wrug hapwary pùptra, pàn dhalethys, wàr gresy whedhel Scudder, ha tùllys veuv vy ganso; ot y lyvryn hag ev ow whedhla story aral. Saw ny veu cas genef a’n ky a’m brathas kyns – th’esen vy ow cresy hebma oll.


Praga? Ny worama. An gwir a seny uhel anodho in mes, ha gwir o an kensa whedhel whath, mar kyller convedhes, warlergh y spyrys in maner goynt. An 15ves mis Efen a vedha dëdh a denkys, tenkys brâssa ès ladhans a neb den a’n Cresvor. Mar vrâs o va, ma na wren vy blâmya Scudder a’m gwetha mes a’n gwary hag ev ow whansa sensy an cartednow in dorn heb coweth. Pòr gler o dhe’m brës y feu hedna y borpos. Ev a wrug derivas dhybm neptra a sonas yn frâs lowr, mès an dra wir o mar vortal y vrâster, may feu ev – an den a’n dyskevras – whensys dh’y wardya inter y dhêwla y honen. Ny wren y vlâmya. Crefny a berylyow kyns oll, res alowa, y feu hedna y nas.


Th’esa an holl dra dhe weles i’n covnôtyans – an ajwiow, re bo cler, ev a vensa gà hollenwel a’y gov y honen. Ev a screfas y benfentydnyow inwedh, hag yth esa wrynch stranj ganso a ry dhedha valew nyverek ha’ga hesposa, ha’n sùm ow musura gwirionsys pùb chaptra in y whedhel. Pùbonen a’n peswar hanow lytherednys o penfentyn, hag yth esa den, Ducrosne, ha valew pymp rës dhodho, mes a bymp neb o possybyl; ha pollat aral, Ammersfoort, ha valew try ryptho ev. Nyns esa i’n lyvryn ma’s corf eskern a’n whedhel – hedna, hag udn lavaren goynt a’y sav lower tyller intra camvahow. (“Nawnjek stap warn ugans”) o an lavaren-na; hag orth an dewetha treveth hy o screfys indelma— (“Nawnjek stap warn ugans, me a’s comptyas—morlanow 10.17 w.h.”). Ha my heb convedhes cabmen.


Kensa oll, me a wrug desky goheles bresel nag o an mater. Yth esa bresel ow tos, mar sur avell Nadelyk: arayes veu hy, yn medh Scudder, pell alebma, mis Whevrel 1912. Carolydes a vedha occasyon dhedhy. Ragerhys o va, dowt vëth, hag ev ow cashya y jecken an 14ves mis Efen, dyw seythen ha peswar dëdh wosa an myttyn hedhyw a vis Mê. Th’esen vy owth ùnderstondya warlergh covnôtyans Scudder na ylly tra vëth lettya hedna i’n bÿs. Gwethysy a Epyrôtas parys dhe dhyscrohedna dama wydn, th’o cows a flows heb moy.


Yn nessa, sowthan brâs vedha an vresel-ma orth an Vreten Veur. Mernans Carolydes a wre gorwheles an Balcanyow, ha Viena a vydna kemeres hy radn in udn ry gwarnyans godrosek. Ny vedha hedna dâ gans Rùssya, hag y fedha geryow pooth. Saw Berlîn a vydna gwary rol gwrior cres, ha denewy oyl wàr an dowrow, erna alla hy cafos chêson gwyw dhe gedrydn, kemeres an chêson-na, ha cronkya wàr agan pydn in nebes ourys. An towl, th’o tôwlys indelma, ha tôwlys fest yn sley. Mel hag arethyow teg, ena strocas in dadn dewlder. Hadre ven ny ow côwsel whath a borposys hag a vodh dâ Jermany, y whre tardhegow kerhydna gàn arvor ny yn tawesek, ha lestry sedhy ow cortos pùb gorhal omlath.


Mès yth esa hebma oll ow cregy wàr an tressa tra, o settys dhe wharvos an 15ves mis Efen. Ny wrussen vy convedhes badna na ve my dhe vetya udn jëdh i’n termyn passys gans sodhak Frynkek dhe neb jeneral, ow tewheles in mes a Afryca a’n Wèst, hag ev ow terivas dhybm taclow pals. Intredha, fatl’esa whel dâ ha kefrysyans dhe wir inter Pow Frynk ha’n Vreten Veur, in despît a’n folneth côwsys i’n Seneth, ha jeneralys a’n dhyw wlas ow metya traweythyow, rag omgùssulya tùchyng gwythres kemyn mar pedha bresel. Wèl, mis Efen neb sodhak a’n brâssa a vydna dos a Parys, hag y fedha dysqwedhys dhodho derivadow kyn fe a’n Morlu Bretednek Tre ha’y drevnans orth dallath gwerryans. Poken tra gepar, dhe’n lyha, dell wodhyen vy convedhes; wàr neb cor, neppyth a bris dres ehen.


Saw an 15ves mis Efen y fedha tus erel in Loundres – tus erel, na yllyn vy ma’s desmygy pyw. Scudder o content dh’aga henwel an “Men Du”. Nyns yns y kefrysysy, mès eskerens vortal dhyn; hag y a vydna trailya an gevarweth, Pow Frynk hy meder, dh’aga fockettys aga honen. Ha remember, kevarweth dhe ûsya o hy – dhe ûsya kyns pedn seythen pò dew, gans godnys brâs ha torpêdôs uskys, in tewlder neb nos a hâv, adhesempys.


Hèm o an whedhel a wrug avy dyscudha in rom dhelergh in tavern powdir, ha vu dres lowarth caul dhyworto. Hèm o an whedhel esa ow sia i’m empydnyon pàn esen vy ow lesca i’n carr touryas brâs a’n eyl glydn dh’y gela.


Ow hensa desmygyans, hèn o screfa lyther dhe’n Pedn-venyster, saw ombrederyans cot a’m perswâdyas na vedha vas. Pyw a vydna cresy ow whedhel? Res o dysqwedhes sin, neb arweth prevy, ha nev a wodhya pandra ve hodna! Kyns oll, y tal dhybmo pêsya in rag, parys dhe wil an pëth a res pàn dheffa taclow bys in adhvetter, ha ny vedha ober êsy – creslu an holl wlascor, garm uhel orth ow sarchya, hag aspysy an Men Du owth helghya scav ha tawesek wàr ow lergh.


Nyns esa porpos pòr gler i’m viaj, saw th’esen vy ow lewyas dhe’n ÿst herwyth an howl, rag my dhe berthy cov a’n mappa, fatell vedhen vy devedhys dhe vro a bollow glow ha trevow whel mar mydnen vy mos dhe’n north. Skydnys veuv vy dhywar an hal wharê. Th’esen vy ow tremena dres dol ledan orth ryver. Me a lewyas mildiryow a fos park ahës, ha gweles castel brâs der aswy i’n gwëdh. Me a lescas dre dreveglosyow penty sowl, ha dres strêmys cosolek wàr stras, ha ryb lowarthow spladn a spern gwydn ha chainys owr. An tireth o mar dhown in cres, ma na yllyn vy cresy, scantlowr, bos an re o whensys dhe’m ladha ow sewya neb le wàr ow lergh; na cresy naneyl fassow rônd an weryn-ma dhe vos cow gwag kyns pedn mis, mar ny wren vy cafos lùck moyha marthys, ha tus dhe vos a’ga groweth yn farow wàr welyow an Sowson.


Orth hanter-dëdh entrys veuv vy in treveglos hir ha tanow, ha whans dhybm a hedhy ha debry. Hanter-hës dre’n tyller yth esa Sodhva an Post, hag a’y sav wàr hy stappys an bostvêstres ha neb creswas bysy ow redya telegram. Pàn wrussons y ow gweles, y a dhyfunas scon, ha’n creswas a wrug avauncya, derevys y dhorn, ha cria hedh.


Namna veuv vy fol lowr rag obeya. Ena tybyans a dheuth in udn luhesy dell yw an pellscrif i’m kever ow honen; dell veu ow hothmans i’n tavern unverhës intredha ha whensys dhe’m gweles arta, ha dell veu êsy lowr gansa pellscrefa descrevyans ahanaf ha’n carr dhe dheg pendra warn ugans may hallen vy martesen tremena dredha. Scant ny wrug vy relêsya an frodn adermyn. Hag i’n prës-na, th’esa an creswas ow talhedna cûgh an carr heb codha ’ves erna wrug avy bonkya in y lagas, dorn cledh.


Me a wodhya convedhes nag o an benfordh tyller salow, ha trailya aberth i’n fordhow scoch. Ober cales o hedna heb mappa, rag yth esa peryl a gafos fordh amethva ha drehedhes in poll heyjy pò garth mergh, ha my heb perthy strech a’n par-na, hag ow convedhes yn scon pana wocky o ladra an carr. A ny vedha an cowrvil gwer-ma gedyans glew dhe’m trouvya der oll Scotlond? Mar y’n gassen ha mos wàr dreys, dyskevrys via va in bohes our ha my scant arâg i’n resekva.


Kyns oll, res porres o dos bys i’n fordhow pelha dhyworth tus. Me a’s cafas heb caletter pàn dheuth ha lewyas ryb is-avon ow resek bys i’n dowr brâs, ha hedhes in glydn aberveth ha brynyow serth i’m kerhyn, ha fordh kepar hag alwheth corkyn wàr an eyl pedn, owth ascendya bys in culva. Obma ny wrug vy metya gans den vëth, mès hùmbrynkys en vy re bell dhe’n north, ytho me a drailyas sherp dhe’n ÿst wàr hager-fordh idn ha cafos wàr an dyweth hens horn dewblek brâs. I’n pellder awoles me a welas ken valy ledan ha tyby my dhe drouvya tavern dygoweth dresto, martesen, rag an nos. Ogas lebmyn an gordhuwher, my o uthyk gwag, rag na wrug avy debry tra vëth warlergh haunsel, saw unsel dyw dorthen brenys dhywar gert pebor.


I’n very prës-na me a glôwas son i’n ebron, ha lô! awot an airen dyowlak, ow neyja yn isel, dewdhek mildir aderdro a’n soth hag ow tos uskys in nes.


Fur lowr en vy dhe remembra fatell esen vy in danjer tydn an airen hadre ven wàr won opyn, ha nag esa chauns vëth dhybm ma’s drehedhes goskes a dhel i’n valy. My êth an vre wàr nans mar uskys avell luhesen las, ha screwya ow fedn adhedro, bÿth pàn ve dhe beryllya, rag meras orth an jyn neyja melygys-na. A verr spis y teuth avy dhe fordh inter ke losow, ow skydnya in glydn down o trehys dre neb gover. Ena th’esa darn a goos tew may whrug vy lehe ow thoth.


Desempys agledh me a glôwas corn ow longya dhe garr aral, ha convedhes gans euth dell esa copel a beulyow yet dhyrago’ poran, ha fordh pryva ow tos dredha bys i’n carhens. Ow horn vy a roncas in ewn angùs, mès re holergh. Me a frodnas yn nerthek, saw th’esen vy owth herdhya re grev in rag, hag otta carr aragof hag ow slynkya dhybm adreus. Neb secùnd moy, hag y fia gwreck wordhy a’n jowl. Me a wrug an udn pëth o possybyl, ha resek sqwat aberth i’n ke adhyhow, ow trestya neptra vedhel dhe vos dresto.


Assa veu camgemeryans. Ow harr vy a slyppyas maner amanyn der an ke, nena trebuchya dyflas ha codha in rag. Heb dowt vëth a’n sewyans ow tos, me a savas scav wàr an eseth, ha’m porpos o labma dhe ves. Saw scorren spern a’m knoukyas wàr ow brèst, ow lyftya hag ow sensy, hag oll an olcan ker, udn tona pò moy, êth ha slynkya in dadnof, ow terlebmel in udn lesca yn frâs, ena droppya pymthek troos’hës bys in tervans ha torrva wàr wely an strem.


Yn lent, an spern a’m gasas dhe wary. Wostallath yth esen vy ow sedhy wàr an ke, ena pòr glor wàr dhelyowek a lynas. Pàn veuv vy lavuryes bys in sav, dorn a’m gemeras er ow bregh, ha lev kescolodnek ha cler y own a wovydnas mars en vy golies.


Me a gafas dell esen vy ow meras orth den yonk hag uhel, gwyskys in lagatoryon ha côta Ùlster a lether, hag ev ow carma bednath wàr y ena hag ow cryhias dyharasow. Dhe’m part vy, pàn veu an anal dewhelys, th’en vy pës dâ, moy ès ken. Maner pòr wyw o hy a vos ryddys a’n carr.


 “My dhe vlâmya, sera,” me a worthebys. “Lùck dâ na wrug vy addya denladhans dhe’m rol a writh fol. Hèm yw dyweth dhe’m tro vôtour dre Scotlond. Bos dyweth dhe’m bêwnans y halsa.”


Ev a dednas euryor in mes ha’y examnya. “Why yw ewn sort a was,” yn medh. “Yma dhybm pymthek mynysen heb devar, ha nyns yw ow chy ma’s dyw vynysen pell. Me a vydn dha wysca ha dha vaga ha dha worra cles dhe’n gwely. Ple ma dha hernes, ytho? Usy va i’n streth gans an carr warbarth?


“I’m pocket yma va,” yn medhaf, ow qwevya scubylen dens. “Den Gwlasva ov vy, ow viajya dyfardel.


“Den Gwlasva,” ev a grias. “Re’m fay, why yw an very den dell esen vy ow pejy wàr bedn dêwlin. Owgh why, par hap benegys, scodhyor a’n Kenwerth Frank?”


“Ov,” yn medhaf, heb tybyans vëth pandr’o y styr.


Ev a ros what dhybm wàr scoodh ha’m kemeres dh’y garr in udn fystena. Wosa teyr mynysen ny a wrug hedhy arag penty tedna godn, attês y syght ha desedhys inter gwëdh pin, hag ev a’m gedyas aberveth. Ev a’m hùmbroncas dhe jambour wostallath ha tôwlel hanter-dewdhek a’y sewtys dhyragof, ha’m sewt ow honen sqwerdys oll dhe glowtys. Me a wrug dôwys onen lows a saya blou, ha dyffrans hewel teg orth ow dyllas kyns, ha benthygya gùdhùgen lyn. Ena ev a’m gelwys dhe’n gynyowva, mayth esa remenant a brës wàr an bord, ha nôtya bos dhybm pymp mynysen rag debry. “Why a yll gorra croust i’gas pocket, ha ny ow tebry soper pàn dheffen ny arta. Res yw dhybm bos in Hel an Masons eth eur, ken yn harow y fydn ow mainor cribya an blew warna’.”


Me a gemeras hanaf a goffy ha nebes hàm yêyn, hag ev sevys wàr strail an olas in udn whedhla prest.


“Kefys oma genowgh in deray an jowl, Mêster –; hag in gwir, ny leversowgh dha hanow. Twisdon? Yw Tommy Twisdon, cothwas i’n Rejyment Try Ugans, gàs goos martesen? Nag yw? Wèl, me yw an Ombrofyor Lybral dhe’n randir-ma, ha gwaitys veu cùntellyans haneth in Brattleburn – hòn yw an chif-tre dhybm, ha cadarnla iffarnak dhe’n Torys. Arayes yw dell dheffa Crumpleton, an pedn-venyster kyns i’n wlasva-na, ha côwsel haneth abarth dhybmo, hag argemydnys yw yn freth hag yn fen, ha trustrùm settys der oll an tyller. Dohajëdh me a recêvas pellscrif dhort an vylen, fatell eus anwesva warnodho in Blackpool, hag otta vy gesys dhe wil an holl dra yn tygoweth. Whensys en vy dhe gôwsel deg mynysen ha res dhybm lebmyn a bêsya dewgans, ha kynth esen vy owth omdormentya dres try our rag desmygy nampyth, ny alla’vy durya mar bell, dowt vëth. Now y tal dhywgh bos gwas dâ ha ry gweres. Scodhyor owgh a’n Kenwerth Frank ha why a yll leverel dh’agan tus dell yw an Dyffres-Trad mothow brâs dre bùb gwlasva. Pollat gwlasva yw helavar yn teg, kenyver onen – unweyth a pen avy! Y fedha’vy sensys dhywgh rag nefra.”


Scant nyns eus tybyans vëth dhèm ow tùchya an Kenwerth Frank, dhodho abarth pò wàr y bydn, saw ny wodhya chauns aral a gafos ow forpos. An den jentyl yonk-ma o meur re lenkys in y galetter heb merkya dell o fest coynt, govyn orth den ùncoth, neb a fyllys scantlowr a verwel namnygen, hag a gollas carr mil gyny, arethya ragtho in cùntellyans, knack desempys. Saw nyns esa an otham ow codhevel dhèm predery a goyntys vëth, na dôwys pyw a rolla gweres dhybm.


“Assentys,” yn medha’. “Kyn nag ov vy arethor dâ, me a vydn derivas adro dhe Awstrâlya nebes ha tabm.”


Gans an geryow-ma govyjyon oll an osow a neyjas dhywar y dhewscoth, ha meur y rassow ha lowena. Ev a lendyas côta lewyas brâs – ha bythqweth ny dheuth ev bys i’n qwestyon prag y whrug avy dallath in tro vôtour heb côta gwyw – hag ev ow tevera fethyow sempel y istory personek i’m scovornow pàn esen ny ow slynkya an fordhow podnek ahës. Omdhevas o va, ha’y norter orth y êwnter – ankevys yw hanow an êwnter dhybm, saw th’esa i’n Cabynet, ha’y arethyow dhe redya i’n paperyow nowodhow. Ev êth oll adro dhe’n bÿs wosa gorfedna in Kergraunt, ha’y êwnter ow cùssulya entra dhe’n wlasegeth rag na’n jeva soodh. Dell hevel, nyns o an eyl party gwell ganso ès y gela. “Pollattys dâ in pùbonen a’n dhew,” yn medh, jolyf y lev, “ha showr a dhrogwesyon inwedh. Lybral ov vy, dre rêson ow theylu dhe vos Whyg pùpprës.” Saw kynth o va mygyl i’n bolytek, crev y teuth y vreus orth taclow erel. Ev a dhyskevras my dhe wodhvos tabm dâ ow tùchya mergh, ha gerya tavas leun a’n resoryon i’n Derby; ha lies y dowlen rag gwellhe y setha godn. Oll warbarth, den pòr lân hag onest o va, ha leugh glëb.


Pàn esen ny ow passya der dre vian, dew greswas a sînas rag may whrellen ny sevel, ha gwil dh’aga lugern shînya warnan.


“Gwrewgh gava, Syr Harry,” yn medh onen. “Deskys on ny dhe whelas certan carr, ha’n descrevyans hevelep dh’agas carr why.”


“Pòr dhâ,” yn medh ow ost, ha my owth aswon grâss dhe Dhuw a’n vaner fel mayth en vy drës in sawder. A’y wosa ny wrug ev côwsel na felha, rag y breder dhe lavurya lebmyn in dadn y areth a dheu. Th’esa y vin prest ow seny croffal, ow qwandra th’esa y lagasow, ha me a dhalathas ombarusy rag nessa meschauns. Me a sarchyas nampyth a yllyn leverel dhe’m part avy, mès ow brës o mar sëgh avell men. Desempys y feun ny hedhys dhyrag daras in strêt, hag yth esa tus jentyl, roscolm dh’aga gwysk, orth agan wolcùbma gans meur a dros.


Th’esa pymp cans, ogas lowr, i’n hel, benenes dre vrâs, lower pedn mol, tus yonk ugans aderdro. An caderyor, menyster codna-gwydn ha dewfrik rudh ganso, a wrug drem drefen nag esa Crumpleton ena, omgôwsel a’y anwesva yn tramatek, ha testa a’m govys dell en vy “hùmbrynkyas lel a’n breusyow Awstrâlyan”. Th’esa dew greswas orth an daras, ha govenek dhybm anjy dhe verkya an dùstunyans-ma. Ena Syr Harry a dhalathas.


Bythqweth ny glôwys vy tra gepar. Cabm na wodhya gwil areth vëth. Yth esa covnôtyans ganso, bùshel brâs, dhe redya anodhans in mes, ha bÿth pàn wrella ev dyberth ortans ev a godhas in stlevyans hir. I’n eyl pryjweyth ev a remembra neb lavar deskys dre gov, composa y geyn, ha’y dheclarya in gis Henry Irving, hag in y gela th’o va plegys dobyl rag whyrny mes a’y scrifow. Ufereth uthyk o pùptra kefrës. Ev a wrug mencyon a’n “godros Alman”, ha leverel hedna dhe vos desmyk Tory rag kemeres gwiryow dhyworth bohosogyon dre hyg ha lettya an liv brâs a’n gwellheans socyal, saw yth esa “an lavur kesunyansek” orth y gonvedhes hag ow wherthyn an Torys dhe scorn. Whensys o va dhe lehe agan Morlu in prov a’gan fëdh dâ, ha danvon gwarnyans godrosek dhe Jermany, fatl’o res dhedhy gwil an keth hedna poken y fydnen ny cronkya yn tydn. Ev a lavaras dell vedha an Vreten Veur ha Jermany, adar an Torys, gonesyjy warbarth in cres ha gwellheans. Me a berthy cov a’n lyvryn du i’m pocket! Bern cothmans Scudder, ass o hedna brâs wor’tu ha gwellheans in cres!


Bytegyns, y areth a veu dâ genef neb fordh goynt. Th’esa whecter an den ow tewynya hewel in mes adrëv an teyl mayth o va peskys ganso. I’n kettermyn, begh poos a veu drehevys dhywar ow freder. Nyns en vy arethor marthys, saw milweyth gwell agès Syr Harry.


Me a sowenys dâ lowr pàn dheuth ow thro vy. Me a dherivas myns esa i’m cov ow tùchya Awstrâlya, ha pejy i’m pedn na ve Awstrâlyan vëth i’n tyller – pùptra a’n party lavur i’n wlas hag a dhyvroans dy hag a’n servys ûnyversal ena. Ankevys veu gwil mencyon a’n Kenwerth Frank, saw me a lavaras nag esa Tory vëth in Awstrâlya, nagonen ma’s Lavur ha Lybrals. Rag hedna y sonas hùrê yn uhel, ha my a wrug aga dyfuna yn teg i’n prës may talethys declarya an Empîr pana negys spladn a ylly bos dhe’m breus mars esen ny ow qwil agan gwelha ehen.


Oll warbarth, ow areth a’s teva spêda lowr. Saw gans an menyster nyns en vy dâ màn, ha pàn worras hebma vôta grassys in rag, ev a wrug henwel areth Syr Harry “fur ha doth” ha leverel fatell veu dhe’m areth vy “frethter an mainor dyvroa”.


Pàn esen ny i’n carr arta, gwyls o spyrys ow ost wosa collenwel an oberen. “Areth vrentyn, Twisdon,” yn medh. “Now, why a wrewgh dos tre gene’vy. Dygoweth oma, ha mar mydnowgh godrega nebes dedhyow me a wra profya spâss dhe byskessa adhevîs.”


Ny a dhebras soper tobm – ha my whensys dhodho yn fen – ena ny a wrug eva gròg in rom megy brâs ha lowenek ha tan predn ow crackya cosel ino. Dell hevelly dhybm, an very prës may hallen vy gorra ow cartednow dhe’n bord o devedhys. Me a wely in lagas an den-ma y vos a’n sort may hyllyth gorra trèst.


“Goslow, Syr Harry,” yn medhaf. “Yma genef tra lowr y bris dhe leverel dhys. Gwas dâ osta, ha me a vydn côwsel dhe blebmyk. A ble whrusta cafos an folneth venymus a wrussys arethya haneth?”


Y fâss êth in coodh. “O mar dhrog dhana?” a wovydnas, meur y edrega. “Tanow lowr y sonas hy dhe wir. Me a gafas an brâssa radn anedhy mes a’n Progressive Magazine ha pamflettys usy an mainor-na ow ry dhybm heb hedhy. Saw sur ny gresyth Jermany nefra dhe werrya orthyn.”


“Gwra an qwestyon-na wosa whegh seythen, ha ny vëdh otham vëth a worthyp,” yn medha’. “Mar teta hag attendya udn hanter-our, my a vydn derivas whedhel.”


Th’esof ow qweles an rom bryght-na whath, ha’n pednow carow ha’n pryntys coth wàr an fosow, ha Syr Harry sevys fyslak wàr amal men an olas, ha my a’m groweth in chair medhel, ow côwsel. Dell hevelly, neb den aral en vy, ow sevel adenewen, ow coslowes ow lev ow honen, ow prusy gwirionsys ow whedhel gans rach. Th’esen vy ow terivas kensa treveth an gwir poran, kebmys dell wodhyen y gonvedhes, hag y feu sawyans teg dhybm, rag an dra dhe dhos compes i’m brës. Ny wrug vy plynchya màn. Ev a glôwas oll adro dhe Scudder, ha’n lethor, ha’n lyvryk cov, ha’m gwrith in Gallowey. Pòr frobmys o va wharê, hag ow kerdhes strail an olas arta hag arta.


“Ytho dell welyth,” me a fynsyas, “yma genes i’th chy an den may ma an creslu orth y whelas rag an moldrans in Portland Place. Dûta yw danvon dha garr rag dry an creslu ha’m dascor. Dowtys ov vy nag allama scappya pell. Y wher hager-wall, ha my gans collel i’m asow udn our warlergh an dhalhen. Byttele, th’yw dûta dhis, dell os dinasyth uvel dhe’n laha. Kyns pedn mis martesen y fëdh drog genes, saw nyns eus chêson vëth a bredery hedna.”


Th’esa va ow meras orthyf, glew ha sur y lagasow. “Pandr’o dha soodh in Rôdesya, Mêster Hannay?” ev a wovydnas.


“Injynor bal,” yn medha’. “Me a gùntellas ow radn heb gowegneth, ha meur plesour i’n gwrians.”


“Nyns yw galwans a’n par-na onen dhe wanhe colonecter, certan.”


Me a wharthas. “Ogh, tùchyng hedna, ow holon yw crev lowr.” Me a gemeras collan helgh a’y sensor wàr an fos, ha gwil prat coth an Mashona ha’y thôwlel ha’y hachya i’m min. Ma otham a nebes colon stordy worth hedna.


Th’esa va ow meras orthy’vy gans minwharth. “Nyns eus whans a brov dhybm. Asen gocky ov vy wàr arethva martesen, mès arvrusy den a alla’vy heb mar. Nyns osta moldror vëth na fol naneyl, ha my ow cresy te dhe leverel an gwir. Me a vydn dha scodhya. Now, pëth a alla’vy gwil?”


“Kensa tra, me a’th pës a screfa lyther dhe’th êwnter. Res yw dhybm omdava gans tus an Governans nepprës kyns an 15ves mis Efen.”


Ev a dednas wàr y vinvlew. “Ny wra gweres. Hèm yw negys an Sodhva Dramor, ha nyns usy ow êwnter maglys i’n mater. Dres hedna, ny wredh y berswâdya nefra. Nâ, me a vydn mos pelha whath. Me a vydn screfa dhe’n Scryvynyas Parhus i’n Sodhva Dramor. Ow thas besyth yw ev, hag onen a’n gwelha i’n bÿs. Pandr’yw dha whans?”


Esedhys veuva orth tâbel rag screfa warlergh ow dythyans. An ascorn anodho: mar pëdh den cries Twisdon (gwell dhybm glena orth an hanow-na) ow tysqwedhes kyns ès an 15ves mis Efen, y tal y dhyghtya yn cuv. Dell wrug ev screfa, Twisdon a vedha prevy y bona fides dre’n pass-eryow “Men Du” ha dre whybana ‘Annie Laurie’.


“Pòr dhâ,” yn medh Syr Harry. “Otta gis fytty. Hanow ow thas besyth, ha my ow cows anodho, yw Syr Walter Bullivant, ha ty a wra y gafos in y benty powdir, tregys ena rag Pencast. Yma ogas dhe Artinswell ryb Dowr Kennet. Gorfednys. Now, pandr’yw an nessa tra?”


“Te yw a’n keth hirder dell ov vy. Gwra lendya dha gotha sewt brethyn. Na fors py qweth, unweyth mars yw an colour contrary dhe’n dyllas a wruga’ dystrôwy dohajëdh. Ena dysqwa mappa a’n vro ha gwra styrya dhybm fâss an pow. Yn tewetha, mar teu an creswas ha’m sarchya, na wra ma’s showya an carr i’n glydn. Mar teu an parcel aral, gwra derivas my dhe gemeres train uskys dhe’n soth wosa dha gùntellyans.”


Ev a wrug gwil, pò dedhewy, oll an taclow-ma. Me a drohas an remenant a’m minvlew, ha crambla ajy dhe sewt auncyent a’n stoff yw henwys kemysk grug, dell gresa’. Th’esa an mappa ow ry neb conceyt a’m omgelgh, ha’n dhyw dra eus whans anedha – ple hyller jùnya orth an chif-hens horn dhe’n soth ha pana randiryow moyha gwyls esa in ogas.


Dhe dhyw eur ev a’m dyfunas mes a gùsk in chair medhel an rom megy, ha’m hùmbroncas, plynchys ow lagasow, aberth i’n nos tewl ha sterednek. Ev a gafas dywros coth in crow toulys ha’y dascor dhybm.


“Kensa tro adhyhow, ryb an coos sab wàr vàn,” ev a’m charjyas. “Kyns terry an jëdh ty a vëdh in mesk an brynyow. Ena gwra dehesy an dhywros in neb kenegen ha mos kerdhes dres an hal. Te a yll passya seythen intra bugeleth, ha bos in sawder kepar ha pàn vesta in Gyny Nowyth.”


Me a wrug trosella wàr hensy grow meneth ha serth, yn tywysyk in bàn, erna veu an ebron gwadn hy duder orth myttyn. Pàn êth an nywl kescar dhyrag an howl, th’esen vy in bÿs gwer ha cowrek, ha glydn ow codha a bùb tu, ha gorwel glas i’n pellder. Wàr neb cor, nowodhow a’m eskerens o obma dhe gafos abrës.


CHAPTRA 5

ANETH OBERWAS AN FORDH

HA SPECTACLYS GANSO


Me a sedhas wàr very crib an gulva ha rekna stock ha savla.


Wàr ow lergh th’esa an fordh owth ascendya dre fâls i’n brynyow, o glydn gwartha dhe neb ryver a vry. Arâg yth esa spâss gwastas a udn vildir martesen, oll leun a bollow kenegen ha garow y dosow, ha’y wosa an fordh ow codha ken glydn serth wàr blain in nans, tedhys mayth o y dhysclerder glas bys i’n pellder. Agledh hag adyhow th’esa breow gwer, rônd aga scodhow ha mar leven avell crampeth, mès dhe’n soth – hèn yw, agledh – th’esa golok got a venydhyow uhel ha grugek, ha my ow perthy cov agà bos an colm brâs a vryn a wrug avy dôwys in sentry. Th’esen vy wàr voth cres a bow uheldir efan, hag ow qweles pùptra esa in gway dres lies mildir. I’n buthynyow iselha ès an fordh, hanter-mildir wàr ow lergh, yth esa chymbla neb penty ow megy, saw nyns esa sin vëth a vêwnans denyl ma’s hedna. Th’esa garm an kernwhyly yn udnyk, ha tynkyal a woverow bian.


Yth o seyth eur lebmyn, ogas lowr, ha pàn esen vy whath ow cortos my a wrug unweyth arta clôwes an pols-na, drog y dhargan, i’n ebron. Desempys me a wodhya convedhes ow flâss a brow dell ylly bos maglen in gwrioneth. I’n tyleryow gwer-na ha mol, nyns esa covva dhe bedn paly kyn fe.


Esedhys en vy, dywayans, heb govenek, ha’n pols ow tevy. Ena me a wrug aspia airen ow tos mes a’n ÿst. Th’esa hobma neyjys uhel, mès droppyes lower cans troos’hës ha my ow meras orty, ha hy ow tallath kelhy adro dhe’n colm a vryn, kelgh culha pùb tro, kepar ha pàn vo falhun owth omdrailya kyns ès codha wàr bray. Lebmyn th’esa hy ow neyja pòr isel, ha’n aspior inhy a’m merkyas. My a welas an dhew dhen i’n airen, dell esens y ow qwil examnyans ahana’ dre dhewweder.


Yn sodyn an airen a dhalathas eskyna in troyllyow uskys, ha scon yth esa hy ow fysky arta dhe’n ÿst, bys may feu hy spot munys in glas an myttyn.


Constrînys en vy i’n tor’-ma dhe bredery yn fen. Ow eskerens a’m trouvyas, ha cordon adro dhybm a vëdh an nessa stap. Ny wodhyen vy pygebmys tus esa i’ga danjer, saw me o certan y fedhens y lowr. Aspies veu ow dywros gans an airen, ytho y fydnens y tyby my dhe scappya an fordh ahës. Dhana me a’n bo chauns whath wàr an hal adhyhow pò agledh par hap. Me a herdhyas an dhywros cans lath dhywar an fordh, ha’y thôwlel in toll mûs aberveth, may whrug hy sedhy inter dowrles ha pawyow bran an dowr. Ena me a wrug ascendya wàr dolgh mayth esa golok i’n dhew valy aberveth. Nyns esa tra vëth in gwayans wàr an rybyn gwydn hir ow qwia dredha.


My re dherivas nag esa goskes i’n holl dyller rag cudha udn logosen in fo. An hal o leun a wolow clor ha fresk, ha’n jëdh owth avauncya, bys mayth esa howlecter saworek dhedhy kepar ha’n glasweltir Soth-Afrycan. Dâ via an tyller genama in ken termyn, saw i’n eur-ma th’esa va, dell hevelly, orth ow thaga vy. An won frank o fosow an pryson, hag air lybm an brynyow o anal an dhorgell.


Me a wrug tôwlel bath – pedn adhyhow, kil agledh – hag y codhas pedn, ytho me a drailyas dhe’n north. A verr spis my a dheuth dhe dâl crib, o fos scodhya dhe’n gulva. Me a wely an benfordh dres deg mildir martesen, ha pell warnedhy th’esa nampyth ow qwaya, ha hèn o carr tan, dhe’m desef. Dres an grib me a vera wàr won las hag efan, ow codha in glydnow cosak dhe ves.


Now, ow bêwnans wàr an glasweltir a ros dhybm lagasow scowl, ha my ow qweles taclow may ma otham dhe’n moyha tus a weder aspia ... Wàr an leder dhyrago’, dyw vildir aderdro, th’esa nebes tus owth avauncya kepar ha beaters in udn rew orth helgh godn ...


Me a skydnyas mes a wel adrëv lînen an ebron. An fordh-na o degës wàr ow fydn, ha res o prevy brâssa brynyow a’n soth dres an benfordh. Th’esa an carr a verkys vy kyns ow nes’he, saw pell o va whath, ha nebes ledrasow pòr serth aragtho. Me a bonyas scav, in udn blattya yn isel, marnas i’n cowyow, hag in dadn bonya th’esa ow lagata orth tâl an vre dhyragof. Esa tarosvan pedn dhybm, pò esen vy ow qweles fygùrs – onen, dew, pò moy – ow qwaya in glydn in hans dhe’n gover?


Mars os kerhydnys a bùb tu in neb splat a dir, nyns eus ma’s udn chauns a dhiank. Res yw gortos i’n splat, ha gasa dha eskerens dh’y whythra heb dha gafos. Hèn o fara fur, saw fatell, mar pleg, yllyn vy mos mes a wel in tyller kepar ha lien bord? Parys vien vy dhe encledhyas ow honen in lis bys i’n codna pò dhe wrowedha in dadn dhowr pò dhe grambla i’n uhella gwedhen. Saw nyns esa predn vëth a wëdh, an pollow kersek o lagednow bian, an gover o sygerans tanow. Nyns esa tra vëth ma’s grug cot, ha fydny an vre vol, ha’n benfordh wydn.


Ena in pleg munys a fordh, ryb crug a veyn, me a gafas oberwas an fordh.


Ev o nowyth devedhys, hag yth esa va ow tôwlel y vorthol dhe’n dor yn sqwith. Ev a wrug meras orthyf, skeusus y lagas, ha dianowy.


“Melygys re bo’n jedh rugam gara’n bugelyans!” yn medh, kepar ha pàn ve va ow côwsel orth oll an bÿs. “Kens thoma mayster e’n lavur avy. Lebben my ew kethwas dhe’n Governans, stegys ort amal an vor, ha lagajow cloav dhebm, ha keyn vell crobman.”


Ev a gemeras an morthol, gweskel neb men, gasa an toul dhe godha ha cùssyans ganso, ha gorra y dhêwla dhe’n scovornow. “Roy mercy dhebm! Ma’n pedn o’tardha!” ev a grias.


Fygùr gwyls o va, an keth hës ha my, ogas lowr, mès meur plegys y geyn, seythen a varv wàr an elgeth, ha spectaclys brâs a gorn wàr y fâss.


“Ny ellama wil,” ev a grias arta. “Gas an Arwhythror dhe notya’m fowt. Ma otham a’n gwely dhebm.”


Me a wovydnas pandr’o an trobel, fest apert kyn fe.


“An trobel ew y bosa’vy i’n omvedhowy. Newer ow merh Merran a veu demedhys, hag anjei o’tauncya bys peder eur myttyn. My ha nebes gwesyon erel, theren nei’gan eseth hag o’th eva, hag otta vy obma! Dell rugam spia’n gwin pan o va rudh, ass ew dieth broas!”


Unverhës en vy ganso, tùchyng an gwely.


“Esy ew cows,” ev a groffolas. “Bus my rug gawas carten bost de’ndrow, ha hei o’lawl Arwhythror nowyth an for’ow dhe vysytya hedhyw vyttyn. Ev ra dos heb throuvya vy, poken ev ra throuvya mes a’m rowl, ha war neb cor thoma den dys’res. My vedn mos dhe’n gwely ha lawl nag oma salow, bus ma dout na vo gweres dhebm, rag anjei dhe’m gweles vy ha’n anyehes a’m sort kefres.”


Ena y teuth awen dhe’m brës. “Os aswonys dhe’n Arwhythror nowyth?” me a wovydnas.


“Na, cabmen veth. Nynj ujy e mas udn seythen e’n soodh. Ma va o’resek adro in carr bian, ha whensys dhe wovyn an very perveth mes a wihen mow.”


“Ple ma dha drigva?” me a wovydnas, ha’y vës andyblans a dhysqwedhas dhybm an penty ryb an gover.


“Wèl, dhe’th wely arta,” yn medhaf, “ha cùsk in cres. Me a vydn kemeres dha whel rag tro, ha metya gans an Arwhythror.”


Ev a wrug meras orthyf heb convedhes; nena, pàn dhalathas an towl egery in y vrës ancombrys, y fâss êth howlek i’n minwharth gwag longus dhe’n pedn medhow.


“Ass o’whei pollat da,” ev a grias. “Esy lowr vedh y wil. My re worfednas an crug a veyn-na, tho nynj eus otham terry muy kens hanter-dedh. Kemerow’ an grava, ha drei meyn lowr, mes a’n mengledh war’n vor dres ena, rag gorra ken crug vorow. Alexander Turnbull ew hanow vy, seyth bledhen i’n greft, hag ugans kens a vugelya, reb Dower Leithen. Thujy hothmans o’th henwel vy Ecky, traweythyow Specky, rag ow spectaclys, ha por wadn an syght vy. Cowsow’ an Arwhythror yn jentyl, ha crei e Syr, ha fedh e plesys teg. My vedn dos arta, hanter-dedh sur.”


Me a wrug benthygya y spectaclys ha’y hot mostys plos; dysky côta, crispows, gùdhùgen, ha ry dhodho rag don dh’y benty; benthygya, inwedh, y stùbba dyflas a bib pry dhe’m taclow gwaryva. Heb whetha y gorn, ev a dhysqwedhas poyntys sempel a’m ober ha dallath adroos dh’y wely. Gwely y jif-medras kyn fe, th’esa nampyth in goles a votel kefrës, dell dybyn. Me a besy wàr Dhuw y fedha ev mes a wel kyns ès ow hothmans vy dhe dhos i’n fram.


I’n tor’-na th’esen vy ow qwil oll rag omwysca dhe’m rol gwary. Me a wrug egery ow cris orth an gùdhuk – blou ha gwydn o va, comen-checker, dyllas aradror y gis – ha dyscudha codna mar howlys avell gwycor vëth a’n fordhow. Me a rolyas ow brehellow, hag otta ragvregh wyw dhe neb ferror, gell ha garow in dadn greythednow coth. Me a wrug gwydna ow botas ha berrow an lavrak gans doust an fordh, ha kelmy an stoff in bàn dre gorden orth an dhêwlin. Ena me a dhalathas chaunjya ow vysach. Gans dornas a dhoust me a wrug dowrnos adro dhe’m codna, le nag esa Mêster Turnbull in y wolgh Sul ow mos dresto, pùb lycklod. Me a rùttyas cals a vost i’n howl-losk wàr ow bohow kefrës. Lagasow oberwas yw nebes faclys pùpprës, ytho me a ros tùch a bodn dhe’n dhew, ha gwil effeth molys dre rùttyans crev.


An breghtanow provies gans Syr Harry a veu gyllys gans ow hôta, saw th’esa croust an oberwas fardellys in coverchyf rudh ha parys dhe’m servys. Me a dhebras, brâs ow blas, lower tregh tew a scons ha keus, hag eva nebes a’n tê yêyn. I’n coverchyf yth esa paper nowodhow a’n vro, kelmys gans corden ha danvenys dhe “Mêster Turnbull” in solas dh’y bowes hanter-dëdh, dell o apert. Me a wrug trùssa an fardel arta, ha desedha an paper rybof yn hewel.


Nyns en vy content a’m botas, mès dre bôtya mesk an veyn me a spêdyas bejeth men growyn warnodhans, arweth dell yw ûsys orth eskyjyow an oberwas. Ena me a wrug densel pùb ewyn ow besias erna veu aga fedn trogh ha dygompes. Sur ny vydna an dus settys wàr ow fydn hepcor merkya manylyon vëth. Me a dorras onen a’n lâcys ha daskelmy yn cledhek, ha lowsya an aral, may fe an lodrow loos ha tew ow whedhy dres an gwartha. Whath nyns esa sin vëth a neptra wàr an fordh. Res o an carr, a welys vy hanter-our alebma, dhe vos gyllys tre.


Cowlwrës veu ombarusyans, ha me a gemeras an grava ros ha dallath viajya inter a’m tyller ha’n mengledh cans lath in kerdh.


Th’esof ow perthy cov a fordhor coth in Rôdesya, a wrug lies tra goynt in y vêwnans, hag ev ow leverel dhybm udn jëdh an art kevrînek a soweny in neb rol, dell yw hedna leun-dyby teythy an rol der oll an brës. Nefra ny yllys y ventêna, yn medh, mar ny wredh perswâdya dha honen fatl’os jy an very person. Ytho me a dhegea pùb preder ken ha trailya oll ow brës dhe fordhow ha’ga mendya. Me a dhesmygy fatl’yw an penty gwydn bian ow olas vy, me a remembra an bledhydnyow a vugelyans ryb Dowr Leithen, me a wre dhe’m preder chersya cùsk in gwely box ha botel iselbris a wyras Alban. Ha whath ny dhysqwedhas tra vëth wàr an fordh wydn hir.


Traweythyow th’esa davas ow qwandra dhywar an grug rag lagata orthy’. Kerhyth a londyas flop wàr boll i’n gover ha dallath pyskessa, heb attendya moy ès dell ven vy men mildir. Ha me a bêsya, ow rolya an behow a veyn, ha’m kerdh o stappys poos longus dhe’n den galwansek. My êth tobm yn scon, ha’n doust wàr ow fâss a veu chaunjys dhe rowyn fast ha glenus. Solabrës yth esen vy ow nyvera an ourys erna wrella gordhuwher gorra finweth dhe lavuryans undôn Mêster Turnbull.


Desempys y feu lev cras dhywar an fordh, ha pàn dherevys vy ow golok me a welas carr Ford bian a dhyw eseth, ha den yonk, rônd y vysach, ha hot cales crèn ganso.


“Os Alexander Turnbull?” ev a wovydnas. “My yw Arwhythror nowyth Fordhow an Conteth. Tregys esos in Blackhopefoot, hag yma an radn inter Laidlawbyres ha’n Riggs in dha jarj? Wèl! Hës mynsek yw hedna, Turnbull, ha byldyes crev lowr. Nebes medhel udn vildir alebma, ha dhe’n emlow yma otham a’ga glanhe. Gwra dyghtya. Myttyn dâ. Ha my aswonys dhys lebmyn kyns an nessa tro.”


Cler, ow thùllwysk o dâ lowr dhe dhecêvya an Arwhythror awos an brawagh brâs anodho. Me a bêsyas ow whel, ha pàn esa myttyn ow tevy dhe hanter-dëdh ow cher a veu gwellhës gans daromres uvel. Carven an pebor a dheuth dres tâl an vre, hag ev ow qwertha dhybm sagh a desednow jynjyber cales, ha my ow corra in pockettys ow lavrak rag gorotham. Ena bugel a dremenas gans deves, ha gwil nebes anês warna’ pàn wovydnas yn uhel, “Ple ma Specky dhan?”


“I’n gwely ha’n drog torr warnodho,” me a worthebys, ha’n bugel ow tremena in rag ...


Orth very hanter-dëdh y teuth carr brâs ow scolkya an vre wor’tu ha my, ow slynkya drestof, hag ow sevel cans lath abell. An try den ino a skydnyas kepar ha pàn vednons istyna an garrow, ha kerdhes dhybm yn lent.


Dew a’n dus-ma me a welas kyns, dre fenester an tavern Gallowey – onen tanow, sherp, tewl; an aral attês ha minwharth wàr y vejeth. Dhe’n tressa th’esa syght a drevesyk – milvedhek, martesen, pò tiak tir bian. Gwyskys o va in lavrak lows penglin, gwadn-drehys, ha’y wolok o mar vryght ha mar war avell lagas an yar.


“Myttyn dâ,” yn medh an dewetha-ma. “Ass eus whel brav hag êsy dhys.”


Ny wruga’ derevel ow fedn orth aga devedhyans, ha lebmyn, mayth esens y ow côwsel, me a wrug composa ow heyn yn lent hag yn tydn, warlergh maner an oberwesyon; trewa yn fen, warlergh maner fest genesyk i’n Iseldiryow Alban; ha meras ortans yn stark kyns gortheby. Trailys yth o dewlagas tergweyth warna’vy, ha nyns êns y fyllys a verkya tra vëth.


“Ma lacka whel, ha ma ober gwell,” yn medhaf yn solempna. “Gwell via dhebm gas whel whei, ga eseth oll an jedh war gas tin ha war gas pluvak. Whei ha’gas kerry broas, mown’jei o’terry’m for’ow vy! Mara pe dhe nei an peth yw gan gwir, fia res dhe whei mendya gas myshew gas honen.”


Th’esa an den bryght y vejeth ow meras orth an paper nowodhow desedhys ryb fardel Turnbull.


“Dell wela’, th’esta ow recêva dha baperyow abrës,” yn medh.


Me a dôwlys wolok warnodho yn lows. “Ea, abres defrei. Anjei rug pryntya an paper-na De Sadorn d’wetha, tho nynj oma holerth m’as wheddyth.”


Ev a’n kemeras, ry golok got dhe’n drigva screfys warnodho, ha gorra arta dhe’n dor. Th’esa onen a’n re erel ow meras orth ow botas, ha ger i’n Almaynek ow kelwel an cowsor dh’aga gweles.


“Yma breus dâ dhys a votas,” yn medh. “Cabm na veu an re-ma gwrës gans keryor a’n vro.”


“Na vowns,” yn medhaf iredy. “Fown’jei gwres in Loundres. Kefys dhort an den jentyl, esa obma warleny rag an hel’godn. Now pandr’o y hanow?” Ha me a wrug cravas ow fedn dygov.


Unweyth arta an den smoth a gowsas i’n Almaynek. “Deun wàr rag,” yn medh. “An gwas yw gwiryon lowr.”


Anjy a worras udn dewetha qwestyon.


“A welsta nebonen ow tremena myttyn avarr? Wàr dhywros martesen, pò adroos.”


Namna godhys vy knack i’n vaglen, ow terivas fatell êth dywrosyas drestof in golow loos orth terry an jëdh. Saw fur veuv vy, hag aspia an peryl. Me a fâcyas ombredery pòr dhown.


“Ny rugam saval a’m gwely avarr,” yn medha’. “Gor now, ow merh veu demedhys newer, ha ny oll wor’kyffewy bys holerth. My rug egery daras an chei dhe seyth eur ha nynj era den veth war’n vor i’n pres-na. Woja my dhe dhos obma in badn, ny veu ma’s an pebor ha’n bugel a Ruchill, ha whei tus jentyl.”


Onen a ros dhybm cygar, a wruga’ sawory dewfrik dour ha gorra in fardel Turnbull. Eskynys vowns y dh’aga harr, ha mes a wel in teyr mynysen.


Ow colon a labmas, scafhës yn frâs, saw me a bêsyas rolya an veyn. Ha hèn o dhâ, rag an carr a dheuth arta wosa deg mynysen, hag onen a’y dus ow qwevya dhybm. An gwelhevyn-na, nyns esa tra vëth gesys gansa dhe jauns.


Me a fynsyas an bara keus, ha fynsya a verr spis an veyn inwedh. An nessa stap o desmyk du. Ny yllyn vy durya in whel êwna an fordh-ma termyn hir. Duw truethek a wrug gwetha Mêster Turnbull aberth in y benty, mès y fedha trobel mar mydna va dysqwedhes. Certan lowr en vy an cordon dell o stroth adro dhe’n glydn whath, ha my dhe vetya apposyoryon mars ellen vy ha kerdhes neb qwartron. Saw scappya o res porres. Coraj den vëth ny yll sùffra aspians moy ès udn jëdh.


Me a wortas i’m tyller bys pymp eur aderdro. I’n termyn-na my a wrug ervira mos dhe benty Turnbull wàr nans, inter dew wolow, ha kemeres chauns a dremena dres an brynyow i’n tewlder. Saw desempys y teuth ken carr an fordh ahës, ha lent’he arago’ nebes lathow. Sordyes o gwyns clor, ha’n lewyor whensys dhe dùchya cygaryk.


Carr touryas o hebma, ha’n delergh leun a fardellow kemyskys. An udn den esedhys ino – dre verkyl ev o aswonys dhybm. Marmaduke Jopley o y hanow, ha despît teg o va dhe wrians oll an bÿs. Ev o sort a mainor lynaja, ha’y negys o fecla pùb kensa mab, pùb arlùth yonk ha rych, pùb benyn goth ha fol. “Marmie” o fygùr menowgh, dell wodhyen, in gwariow dauns, seythednow pôlo, mansyons an powdir. Drog-tavasek sley o va, abyl dhe slynkya mildir wàr y dorr bys in pùbonen mayth esa brentynsys pò neb mylyon. Pàn dheuth vy dhe Loundres, comendyans negys a’m bo dhe vetya ganso, hag ev a veu cortes lowr ha govyn orthy’ kynyewel in y clùb. I’n tyller-na ev a wrug bobans boll, ow padera adro dh’y dhùchesow, erna dhros y snobbuster whejans i’m briansen. Me a wovydnas orth ken onen a’y wosa, prag na wrella den vëth y bôtya bonk, ha’n gorthyp dhybm – pùpprës y fydn an Sowson ry revrons dhe’n gwadnha reydh.


Wàr neb cor, otta va lebmyn, fin y dhyllas, spladn y garr nowyth, hag ev ow mos, dell o apert, dhe vysytya re a’y gothmans mar vrav. Folneth sodyn a’m sêsyas, ha dyson me a labmas i’n delergh aberveth ha settya dalhen in y scoodh.


“Lowena dhis, Jopley,” me a grias jolyf. “Metyes yn tâ, sos!” Ev a gemeras scruth uthyk. Y elgeth êth in coodh hag ev ow meras orthy’ stag. “Pyw an jowl os tejy?” a lavaras ev in udn dhiena.


“Hannay yw ow hanow vy,” yn medha’. “Den Rôdesya, a nyns eus cov?”


“Duw benegys, an moldror!” yn medh ev, tegys y lev.


“Ewn poran. Ha moldrys a vëdh nessa onen, ow melder, mar ny wredh dell vydna’vy pesy. Roy dhybm dha gôta-na. Ha’n cappa kefrës.”


Ev a wrug dell erhys, awos euth dh’y sensy oll. Me a wyscas y gôta lewyas brav, ha’m lavrak plos ha cris checker in dadno. Th’esa dhe’n côta botodnow bys in y dop, ytho an fowt a wodhùgen o cudhys. Me a settyas an cappa wàr ow fedn, ha keworra manegow dhe’m aparell. Transformys veu an oberwas podnek in udn pols dhe dhen a’n lewyoryon moyha kempen in oll Scotlond. Wàr bedn Mêster Jopley me a settyas hot grysyl Turnbull, ha dyfen orto gorra dhe ves.


Ena, ha nebes caletter ino, me a drailyas an carr. Ow forpos o dewheles wàr an fordh may teuth ev solabrës: rag an aspioryon a wrug y weles kyns, ytho dre lycklod ny vydnens y lettya gàn tremen, na nyns o fygùr Marmie ha my hevelep màn.


“Now, a flogh wheg,” yn medha’, “gwra sedha qwiet teg ha bos maw dâ. Nyns eus whans vëth dhybm a’th shyndya. Ny vydna’vy ma’s benthygya dha garr, udn our pò dew. Saw mar mynta gwil prattys, pò egery dha vin kyns oll, gorra tro a wrama dhe’th codna jy. Savez?


Plesour a veu lewyas gordhuwher teg. Ny a wrug resek eth mildir an valy in nans, dre dreveglos ena, hag ena, ha ny yllyn vy bos heb merkya tus coynt aga semlant ow crowdra ryb an fordh. An re-ma o an aspioryon, ha gansans y fia lowr dhe leverel dhybm mar teffen vy ha mos in gwysk aral pò in ken company. An dra dell o, th’esens y ow meras orthyn, bohes aga bern. Nebonen a wrug tava y gappa in salusyans, ha me a worthebys gans grâss.


Th’esa an tewlwolow ow tos pàn wruga’ trailya in glydn adenewen, a lêdya aberveth in neb cornel dhybobel a’n brynyow, dell esen vy ow perthy cov a’n mappa. Gesys veu an treveglosyow yn scon wàr ow lergh, gesys pùb bargen tir, gesys an pentiow ryb an fordh kefrës. Wharê ny a dheuth dhe hal wag mayth ylly an nos duhe an howlsedhas ha’y dewydnow i’n pollow kersek. Obma ny a savas, ha me a wrug gorthtrailya an carr yn hegar ha dascor dhe Vêster Jopley oll y bethow.


“Gromercy milweyth,” yn medha’. “Moy dhe les osta agès dell dybys. Now kê in kerdh ha cafos an creslu.”


Pàn esen vy a’m eseth wàr an run, ow meras dell esa lugern kil an carr ow lehe, my a ylly consydra an lies par a drespasseth a wrug vy sampla solabrës. Contrary dhe’n vreus kemyn, nyns en vy moldror, mès my a veu gowek ansans, faytour dyveth, ha lader fordh gans tast merkys dhe gerry ker.

 

AN WHEFFES CHAPTRA

A VËDH KEWORRYS

DHE’N CHAPTRYS-MA

MIS EBREL 2020